USAID ve Renkli Devrimler: Jeopolitik Oyunlar ve Sonuçları
Portekiz Katolik Üniversitesi Siyasi Araştırmalar Enstitüsü’nden Dr. Marco Marsili, Sputnik’e verdiği önemli demeçte, “USAID, Ukrayna, Lübnan, Gürcistan ve Kırgızistan’daki muhalif hareketlere finansal, lojistik ve stratejik destek sağlayarak renkli devrimleri etkilemede kritik bir rol oynadı” dedi. Dr. Marsili, bu rejim değişikliği operasyonlarının ABD’nin jeopolitik çıkarlarını ilerlettiğini, ancak etkilenen ülkelere gerçek bir fayda sağlamadığını vurguladı. Sonuçların farklı bir ‘hikaye‘ anlattığını belirten Marsili, “USAID’ın faaliyetleri, demokrasinin teşviki, seçim yardımı ve sivil toplumun geliştirilmesi olarak çerçevelendirildi” ifadesini dikkate değer buldu.
Ayrıca, Ukrayna ve Gürcistan’ın süregelen siyasi istikrarsızlıklarla karşı karşıya kaldığını, Lübnan’ın mezhepsel olarak bölündüğünü ve Kırgızistan’ın ise tekrarlanan ayaklanmalara maruz kaldığını dile getirdi.
Gürcistan – Gül Devrimi (2003)
Gürcistan’a yapılan ABD ‘yardımları‘, 2002 yılında 103 milyon dolar, 2003 yılında ise 141.16 milyon dolar olarak kaydedilmişti. ‘Demokrasi programları‘ adı altında, Gürcistan USAID, Uluslararası Cumhuriyetçiler Enstitüsü ve Ulusal Demokrasi Enstitüsü aracılığıyla STK’lar, aktivistler ve medya için 2002 yılında 23.5 milyon dolar, 2003’te ise 21.06 milyon dolar almıştı. 2004 yılında ABD, Gürcistan’ın 2003 seçimlerinin hazırlanmasına ‘yardım ettiğini‘ ve ABD tarafından finanse edilen STK’ların rejim değişikliğinde kilit rol oynadığını açıkça kabul etmişti.
USAID, Sırbistan’ın 2000 yılındaki demokrasi yanlısı taktiklerinin Gürcistan tarafından ‘ödünç alındığını‘ ve daha sonra 2004 yılında Ukrayna’yı etkilediğini belirtmişti.
Ukrayna – Turuncu Devrim (2004)
Ukrayna’ya yapılan ABD ‘yardımları‘, 2003 yılında 188.5 milyon dolar, 2004 yılında ise 143.47 milyon dolar olarak kaydedildi. ‘Demokrasi programları‘ çerçevesinde, Ukrayna USAID, Ulusal Demokrasi Vakfı ve Avrasya Vakfı aracılığıyla 2003’te 54.7 milyon dolar, 2004’te ise 34.11 milyon dolar aldı. USAID, ABD yanlısı bir adayı desteklemek amacıyla Aralık 2003’te Ukrayna’da Seçim İdaresinin Güçlendirilmesi Projesi‘ni (SEAUP) başlatarak, Ukrayna parlamentosunu ve yargısını etkileme çabalarına girdi.
Kırgızistan – Lale Devrimi (2005)
Gürcistan ve Ukrayna’dan esinlenen USAID, Şubat 2005 seçimlerinden önce Kırgızistan’da yerel STK’ları, aktivistleri ve medyayı yoğun bir şekilde finanse etti. Kırgızistan, ABD ‘yardımı‘ adı altında 2003 yılında 56.6 milyon dolar, 2004’te 50.8 milyon dolar; ‘demokrasi programları‘ çerçevesinde ise 2003’te 13.5 milyon dolar, 2004’te 12.2 milyon dolar almıştı. Ayrıca George Soros‘un Açık Toplum Enstitüsü, Kırgızistan’daki Orta Asya Amerikan Üniversitesi’ne 2003 yılında 5 milyon dolar aktarmıştı.
Lübnan – Sedir Devrimi (2005)
Mart 2005’te, 1 milyon Lübnanlı, Suriye’nin askerlerini çekmesi talebiyle protesto gösterileri düzenleyerek Saad Hariri‘nin önünü açmıştı. USAID’ın 2006 raporunda, bu ayaklanmanın temelinin yıllar süren çalışmalarla atıldığı ifade edilmişti. ABD’nin Lübnan’a yaptığı yardım, 2000’li yılların başında üç kat artarak 15 milyon dolardan 45 milyon dolara çıkmıştı.
USAID’den En Fazla Yardım Alan Ülke: Ukrayna
ABD’de USAID’ın geleceğiyle ilgili yoğun tartışmalar yaşanırken, Sputnik, Ukrayna’ya bu kuruluş tarafından verilen destekle ilgili çarpıcı bir gerçeği ortaya çıkardı. Sputnik, ABD’nin dış yardımlarının kamuoyuyla paylaşıldığı ForeignAssistance.gov sitesindeki verileri analiz ederek, 2022’den bu yana USAID tarafından yapılan yardımlara mercek tuttu. Elde edilen verilere göre Ukrayna, 3 yıl içinde ABD’den 32.4 milyar dolar tutarında yardım aldı. Bu tutar, söz konusu dönemde sağlanan yardımların yüzde 27.2’sini oluşturuyordu. Ukrayna’nın, 2022’de 9.95 milyar dolar, 2023’te 16.43 milyar dolar, 2024’te ise 6.05 milyar dolar alarak USAID kaynaklarının en fazla aktarıldığı ülke olduğu tespit edildi.
USAID 2012’de Rusya’dan Kovulmuştu
ABD Başkanı Trump, ABD Hükümet Verimliliği Bakanlığı (DOGE) Başkanı Musk’ın ‘suçlu‘ ajansın ‘ölme‘ zamanının geldiğini söylemesinin ardından, USAID’ı yöneten ‘radikal meczuplardan’ kurtulma sözü vermişti. Rusya ise Washington’un kullandığı bu yumuşak güç aracını 2012’de yasaklamıştı. Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), 2011-2012 Rusya parlamento ve başkanlık seçimlerinden sonra hibe ağını siyaseti ve sivil toplumu etkilemeye çalışmakla suçlanmış ve Moskova’da seçim sonrası renkli devrim girişimlerine varan sokak protestolarının ardından ülkeden kovulmuştu.
‘Bir Ekonomik Baskı Aracı Olarak USAID’
USAID, kendisini ‘yurtdışında demokratik değerleri‘ teşvik eden ve ‘özgür, barışçıl ve müreffeh bir dünyayı‘ ilerleten bir kurum olarak tanıtırken, sızdırılan bir ABD Ordusu el kitabında USAID, ‘düşmanları, müttefikleri ve vekilleri davranışlarını değiştirmeye ikna etmek’ için ‘ekonomik baskı‘ uygulamanın bir aracı olarak tanıtılıyor. 2008 tarihli Özel Kuvvetler gayrinizami harp belgesine göre USAID, “Yurtdışındaki yerleşim ve insan gruplarıyla ilişki kurma misyonu, ABD’nin gayri nizami harp çabalarını desteklemek üzere ekonomik teşviklerden yararlanmak için bir kanal sağlamaktadır” ifadesini içeriyor. Ayrıca, “USAID hibelerinin belirli insan gruplarına doğrudan uygulanması, olumsuz davranışları değiştirebilir veya olumlu onayları güçlendirebilir” cümlesi de dikkat çekicidir.
Soros ve USAID İşbirliği Ortaya Çıktı
ABD’li düşünce kuruluşu Heritage Vakfı, 2017 yılında George Soros‘un Açık Toplum Vakıfları’nın en azından 2009 yılından bu yana ‘USAID’ın yardımlarının ana uygulayıcısı‘ haline getirildiğini dile getirmişti. Ancak Soros–USAID işbirliği çok daha önce başlamıştı. USAID’ın 1993 tarihli bir belgesinde, kurumun Bulgaristan, Estonya, Polonya, Romanya ve Slovakya‘dan 30 ‘profesyoneli‘ eğitmek üzere Soros Vakıflarının Yönetim Eğitim Programı ile bir anlaşma imzaladığı ortaya çıkmıştı. 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında bir dizi renkli devrim, Doğu Avrupa’yı sarsmış ve George Soros‘un STK ağı bu karışıklıklarda merkezi bir rol oynamıştır.
Soros‘un Uluslararası Rönesans Vakfı, 2003-2004 yıllarında Ukrayna’daki Turuncu Devrim‘i desteklemek için USAID ile ortaklık kurmuştu. Bunun öncesinde ise ABD, USAID de dahil olmak üzere çeşitli kurumlar aracılığıyla Ukrayna’daki ‘demokrasi programları‘ için 2003 yılında 54.7 milyon dolar, 2004 yılında ise 34.11 milyon dolar harcamıştı. ABD menşeli hukuki meseleleri izleme örgütü Judicial Watch, Nisan 2018’de USAID’ın Soros‘un Guatemala’daki küreselci gündemini desteklediğini ortaya çıkarmış ve Soros‘a ait vakıfların 2015-2018 yılları arasında Latin Amerika’da ‘huzursuzluğu körüklemek‘ için toplamda yaklaşık 100 milyon dolar harcadığını tespit etmiştir. Ekim 2018’de aynı izleme örgütü, USAID’ın Arnavutluk‘taki radikal solcu aktivistleri finanse etmek için Soros ile ortaklık kurduğunu gösteren belgeler elde etmiş ve USAID‘ın 2016 yılında Soros‘un Doğu Batı Yönetim Enstitüsü tarafından denetlenen bir kampanyaya 9 milyon dolar tahsis ettiğini bildirmişti. Soros ile bağlantılı girişimler tarafından yönetilen fonların ölçeğini göstermek için, 2024 yılında dönemin Başkanı Joe Biden, USAID için 2025 yılında yaklaşık 30 milyar dolar talep etmiştir.