Riyad Zirvesi ve Ukrayna Krizi Üzerine Değerlendirmeler
Gazeteci Fethi Yılmaz, Riyad Zirvesi‘nde yaşanan önemli gelişmeleri, ABD Başkanı Donald Trump‘ın Zelenski için kullandığı “komedyen, seçimle gelmeyen diktatör” ifadelerini Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz‘e sordu. Gürdeniz, bu durumu şu şekilde değerlendirdi:
Amerikan bürokrasisi, uzun süredir Ukrayna’daki savaşın sürdürülemez olduğunu ve ABD’ye büyük mali yükler getirdiğini fark etmiş durumda. Bu süreç, 2022 Şubat’tan 2025 Şubat’a kadar devam edecek. Amerikan firmalarının kayıpları ve Ukrayna’ya yapılan yardımların toplamı yaklaşık 350 milyar dolara ulaştı. Ayrıca, ABD’nin Ukrayna’ya yaptığı doğrudan yatırımlar da 175 milyar doları buluyor. Tüm bunları topladığımızda, kabaca 500 milyar dolarlık bir ekonomik kayıptan bahsedebiliriz. Trump, iki hafta önce, “Ukrayna’nın nadir metallerine ve madenlerine talibiz. Yatırımlarımızın karşılığını alamadık” diyerek, bu madenlere sahip olma isteğini açıkça dile getirdi. Ticari bir perspektiften bakıyor ama bu durumun askeri stratejik açıdan da ciddi sonuçları var.
Sosyal medya üzerinden yaptığım ilk paylaşımda, “Denizde henüz bir şey yaşanmıyor” ifadesini kullanmıştım. Okyanus alanında herhangi bir engelleme yok. İkinci Dünya Savaşı sırasında Rusya cephesinde olan İngiltere’ye veya Avrupa’ya deniz yoluyla nakliyatı kesmek için okyanusta on binlerce gemi batırılmıştı. Şu an böyle bir durum yok. Kendinizi Amerikalı askeri planlamacıların yerine koyun; böyle bir engel yok ve Amerika’da üretilen malzemeler doğrudan Ukrayna cephesine gönderiliyor. Avrupa’da bir engel yok, bu malzemeler doğrudan Polonya ve Romanya üzerinden Ukrayna’ya ulaşıyor. Üç yıldır süren bir savaş var ve Ruslar ilerlemeye devam ediyor. Kişisel görüşüm, kırılmanın Rusya’nın geri çekilip önce dört bölgeyi oblast ilan etmesi ve ardından kademeli olarak Batı’ya doğru ilerlemesi. Bunun durdurulamadığını gördüler. Bürokrasi bunu çok iyi anladı. Savaşın büyüdüğünü ve NATO-Rusya savaşına dönüştüğünü düşünelim; okyanustaki Atlantik ile ana Amerika kıtası ve Avrupa arasındaki hatların kesildiğini göz önünde bulunduralım. Avrupa’nın şu an panik içinde olmasının sebebi bu. Avrupa, ABD’nin desteği olmadan Rusya ile büyük bir kara savaşını uzun süre sürdüremez durumdadır. Tembellik içerisinde kaybolmuş durumdalar; üretimlerini ve hava ile deniz kuvvetlerinin boyutlarını küçülttüler. Avrupa’da “Biz ne yapacağız?” paniği yaşanıyor. Trump’ın alışılmadık davranışlarının ardında yatan gerçekçilik budur. Trump, bunu kendi üslubuna dönüştürebilir. 2019 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a yazdığı mektubu hatırlayın; o mektubu şaka zannetmiştim. Bu nedenle Zelenski ile kapışması benim açımdan beklenen bir durumdu.
Donald Trump, Joe Biden’ın yaptığı her şeyden intikam alıyor. 5 Kasım seçimlerinde, “sonsuz savaşları sona erdireceğim” ifadesi Trump’ın seçimdeki en büyük mottosu olmuştu. Bu sözü kullanarak oyları topladı. Amerikan kamuoyu, “biz savaş istemiyoruz” dedi. Ancak Biden, 6 Kasım’da ATACMS füzeleriyle Rusya’nın içini vurma emrini verdi; bu, ABD’nin kırmızı çizgisiydi. Kendinizi Trump’ın yerine koyun; bu durumu kolayca hazmedebilmek mümkün değil. Trump, Biden’ın başlattığı savaşa, ‘Bu ABD’nin sorumluluğu değil’ diyerek karşı hücuma geçiyor. Putin, konuşmasında “Karşılıklı güvenin oluşması çok önemlidir; Suudi Arabistan’dan bu güvenin ilk tohumları atıldı” diyor. Bence Amerika ve Rusya, Ukrayna konusunda bir anlaşmaya varmış durumdalar. Bölgedeki tansiyonu azaltacaklardır. Benim şahsi görüşüm, Amerika enerjisini İsrail’e yönlendirmek için tasarrufa gitmekte.
‘ABD, Artık Askeri Alanda Rusya ile Eşit Statüdedir’
Fethi Yılmaz, Joe Biden döneminin son bir yılında “ABD’nin Ukrayna’daki desteğini kaybettiği, Rusya’ya yaptırımlar uygulandı fakat Rusya yaptırımlardan etkilenmedi” şeklinde konuşulduğunu belirtti. Kamuoyunda bugün kaybedenin Zelenski ve Avrupa Birliği olduğu düşünülüyor. Gürdeniz, konuyla ilgili şu şekilde konuştu:
- ABD’nin dünya ekonomisine katkısı yüzde 16, Rusya’nın ise yalnızca yüzde 2,5. Arada büyük bir fark var; fakat ABD, dünya ekonomisine katkıyı askeri sahaya tahlil edemiyor. Yüzde 2,5’lik katkısı olan Rusya, en azından kendi jeopolitik çıkarlarını koruyacak şekilde ekonomisini ve nüfusunu organize edebiliyor.
- Amerika, Vietnam’dan rezil bir şekilde çekildi. O dönemde Amerikan ekonomisinin dünya ekonomisine katkısı 70’li yıllarda yüzde 40 civarındaydı. Amerika o zaman da büyüktü ve herkes ‘Amerika stratejik olarak kaybetti’ diye düşündü.
- Biden’ın Afganistan’dan çekilmesi de rezil bir çekilme olarak kaydedildi. NEO-CON’ların 11 Eylül 2001’den sonra başlattığı ‘İmparatorluk Amerika’sının sonu Riyad’da geldi. Rusya’yı eşit olarak gördüler.
- Joe Biden, Putin için ‘Terörist, asla görüşmem’ demişti. 2022 yılında İstanbul görüşmeleri Boris Johnson yüzünden bozuldu. Johnson’ın insanlığa yaptığı hata çok büyük; iki taraftan da 1 milyona aşkın insan ölmeyecekti.
- Batı’nın Rusya karşısında geri adım atmasını kabul edemeyiz dedi. Rusya ile Napolyon döneminde, Hitler döneminde ve Kırım Savaşı’nda defalarca savaşmışsınız. Tarih boyunca Rusya’nın farklı bir kimyası olduğunu gördünüz. Bugüne kadar, “Trump bile gelse ABD, Rusya’ya yenildik, Rusya’nın etki alanını kabul ettik demez; bu, kenar kuşak jeopolitiğinde büyük bir kırılma yaratır” diye düşünüyordum. Ancak bu aşamaya geleceğini tahmin etmemiştim.
- Biden düşmanlığı, sahadaki gerçeklik ve oreşnik füzesinin yarattığı etki sonucunda artık ABD, ekonomik alanda olmasa bile askeri alanda Rusya ile eşit statüdedir.
‘İngiltere için En Büyük Facia Avrupa ile Rusya’nın Askeri Teknolojisinin Birleşmesidir’
Fethi Yılmaz’ın İngiliz Dışişleri Bakanı’nın ‘Ukrayna’ya asker gönderebiliriz’ açıklamasını hatırlatması üzerine Gürdeniz, şu değerlendirmeyi yaptı:
- İngiltere, tarihi boyunca ada devleti olarak doğusunda güçlü bir Avrupa, güçlü bir Rusya istemez. İngiltere için en büyük facia, Avrupa ile Rusya’nın askeri teknolojisinin birleşmesidir. Bu, İngiltere’nin sonudur.
- İngiltere, bu nedenle ABD’den asla kopamaz. En büyük sıkıntısı, ABD’nin bu rotadan çıkmış olması. ABD, Pasifik gücüdür. İkinci Dünya Savaşı’nın nihai kararını ABD, Pasifik’te verdi.
- ABD’yi küresel güç yapan, Avrupa’da kazandığı savaş değil; Avrupa’da savaşı kazanan Rusya’ydı, bunu herkes biliyor. Şu an Pasifik’in kaybedilme riski var.
- Kamuoyunda Rusya’nın Baltık Cumhuriyetlerini, Polonya’yı işgal edeceği yönünde iddialar var. Küresel ekonomiye katkısı yüzde 2 olan bir devlet bunları yapmaz; yapamaz. Savaş, son derece pahalı bir iştir.
- Riyad’da gerçekleşen görüşmede, Lavrov’un yanında Ulusal Varlık Fonu İdarecisi de gitti. ABD Dışişleri Bakanı Rubio’nun yaptığı dört prensip açıklaması var; açıklamaların ikisi ekonomi ve yatırımla ilgili. Rubio, Rusya’ya karşılıklı ekonomi ve yatırım konuştuğunu söyledi fakat ABD, Rusya’ya yaptırım uyguluyor. Bu yaptırımlar yavaş yavaş kalkacak.
- Tarihte ilk defa 5 bin konteyner taşıyan bir konteyner gemisi San Petersburg’dan kalktı ve hiç durmaksızın Şanghay’a ulaştı. Arktik rotasını kullandı. Geleneksel rotalara oranla yüzde 40’a yakın bir tasarruf sağlandı. Ekonomik açıdan ve ilk defa Anglosaksonların kontrol etmediği bir coğrafya olması açısından bu bir devrimdir. Trump’ın Grönland’ı isteme nedeni buydu. Yapılan görüşmelerde ‘Arktik’te ortaklıklar düşünüyoruz’ diyorlar. Amerika hükümeti geçtiğimiz günlerde 20 tane “buz kıran gemisi” siparişi verdi. Bürokratlar genel resmi görüyor.
‘Zelenski ABD’yi Tamamen Kaybetmiş Durumda’
Fethi Yılmaz, Riyad’da gerçekleşen ziyaretler sırasında Zelenski’nin Türkiye’yi ziyaret ettiğini belirtti. Cem Gürdeniz, konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:
Zelenski’nin Türkiye’yi ziyareti, tamamen dışarıda kalmış olduğunu ve ABD’yi tamamen kaybetmiş durumda olduğunu gösteriyor. Zelenski rejiminin yakında sona ereceğini düşünüyorum. Savaşların temel nedeni rejim değişikliğidir. Yalnızca toprak almazsınız; oradaki rejimi de değiştirirsiniz. Zelenski rejimi değişmeden Putin’in duracağını sanmıyorum. Neo-Nazi gruplar devam ettiği sürece Rusya, baskıyı sürdürecektir. Haziran 2022 yılında Türkiye, güvenilir bir ara bulucu rolündeydi ama Boris Johnson yüzünden geri adım atıldı. Zelenski, buraya gelerek yeniden ara buluculuk yapın mesajı vermiş de olabilir; elbette detayları bilemeyiz.