Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık dışişleri bakanları, Cenevre’de İran ile yapılan ancak sonuçsuz kalan görüşmelerin ardından ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya nükleer anlaşmadaki “yeniden yaptırım mekanizmasını” devreye sokacaklarını bildirdi. Bu kritik hamle, 2015’teki anlaşmayla kaldırılan tüm BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarını otomatik olarak yeniden yürürlüğe koyabilir.
İran’dan Somut Bir Adım Gelmedi
Avrupalı diplomatlar, Cenevre’deki toplantıda İran’ın masaya hiçbir “somut ve detaylı öneri” getirmediğini belirtti. Bu durum, yaptırımların yeniden devreye girmesi için verilen sürenin uzatılması ihtimalini ortadan kaldırdı. Avrupa troykası, yaptırımların devreye girmemesi için İran’dan; ABD ile müzakerelere başlama, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerine tam erişim sağlama ve %60 zenginleştirilmiş uranyum stoklarına erişim izni verme gibi üç temel şart talep etmişti. Ancak İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney‘in ABD ile müzakereleri “yararsız” bulduğunu açıklaması, bu taleplerden en az birinin uygulanmasını zorlaştırıyor.
UAEA ve İran Arasındaki Gerilim Artıyor
UAEA Başkanı Rafael Grossi, İran’ın nükleer denetimlere izin vermesinin hukuken zorunlu olduğunu vurgularken, İran’ın elinde “silah yapımına yakın saflıkta 400 kilogramı aşkın zenginleştirilmiş uranyum” bulunduğuna dikkat çekti. Bu açıklama, uluslararası toplumun İran’ın nükleer programı konusundaki endişelerini artırdı.
Bu gelişmelerin üzerine İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Avrupa’nın “yeniden yaptırım” mekanizmasını devreye sokması halinde ülkesinin UAEA ile işbirliğini durdurabileceği tehdidinde bulundu. Nükleer anlaşmaya dair nihai tarih olarak Ağustos 2025’in sonu belirlenirken, BM yaptırımlarına tanınan muafiyet ise 18 Ekim’de sona erecek. Bu durum, Ortadoğu’daki gerilimin yeni bir boyut kazanması riskini taşıyor.
Sizce bu yaptırım mekanizması, İran’ı nükleer programı konusunda geri adım atmaya zorlar mı yoksa bölgedeki gerilimi daha da artırır mı?