İran ile ABD arasında yürütülen diplomatik temaslarda yeni bir aşamaya geçildi. Tahran yönetimi, Washington tarafından sunulan son barış teklifinin taraflar arasındaki farklılıkları kısmen azalttığını belirtirken, kırılgan ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesi için görüşmelerin sürdüğü bildirildi.
Yarı resmi İran Haber Ajansı ISNA’nın aktardığı bilgilere göre İran, ABD’nin sunduğu metne yönelik resmi yanıt hazırlığında bulunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı ise görüşmelerin birkaç hafta önce Tahran tarafından sunulan 14 maddelik öneri temelinde ilerlediğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı ve yaptırımlar masadaki ana başlıklar arasında
İran’ın hazırladığı kısa vadeli plana göre Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı’nı yeniden ulaşıma açacak, buna karşılık ABD ise İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasını kaldıracak. Ardından tarafların İran’ın nükleer programı üzerine daha kapsamlı müzakerelere geçmesi planlanıyor.
İran tarafı ayrıca Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların sona erdirilmesine yönelik güvence talep ederken, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması çağrısını da yineledi.
Trump “son aşamadayız” dedi
ABD Başkanı Donald Trump, İran diplomasisinde “son aşamaya” yaklaşıldığını belirterek tarafların anlaşmaya varabileceği mesajını verdi. Trump’ın açıklamaları sonrası piyasalarda kısa süreli iyimserlik görülürken ABD tahvil fiyatları yükseldi, petrol fiyatları ise geriledi.
Ancak Trump daha sonra İran’ın şartları kabul etmemesi halinde saldırıların yeniden başlayabileceği uyarısında bulundu. Trump açıklamasında, “Ya bir anlaşma yapacağız ya da biraz çirkin şeyler olacak” ifadelerini kullandı.
Nükleer program anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor
Taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlık noktası İran’ın nükleer programı olmaya devam ediyor. ABD, yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum stoklarının teslim edilmesini ve İran’ın en az on yıl boyunca uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmasını talep ediyor.
Reuters’ın aktardığı bilgilere göre İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, stratejik seviyedeki zenginleştirilmiş uranyum stoklarının yurt dışına çıkarılmaması yönünde talimat verdi. İran yönetimi ise bu materyalin üçüncü bir ülkeye taşınabileceğini ancak doğrudan ABD’ye teslim edilmeyeceğini daha önce de vurgulamıştı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, Rusya’nın söz konusu materyalleri kabul etme teklifine teşekkür ettiklerini ancak bu seçeneğin şu an aktif şekilde değerlendirilmediğini ifade etti.
Lübnan cephesindeki gerilim sürüyor
Müzakerelerdeki bir diğer kritik başlık ise Lübnan’daki güvenlik dengesi. İsrail ile İran destekli Hizbullah arasında yaşanan çatışmalar devam ederken, bölgedeki ateşkesin oldukça kırılgan olduğu değerlendiriliyor.
Axios’un haberine göre Trump ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu arasında gerçekleşen son telefon görüşmesinde taraflar arasında gerilim yaşandı. Netanyahu’nun İran’ın olası bir anlaşmaya sadık kalacağına inanmadığı belirtildi.
İsrail Enerji Bakanı Eli Cohen ise olası yeni bir çatışma durumunda İran’ın enerji altyapısının hedef alınabileceği mesajını verdi.
Bölgesel riskler küresel piyasaları etkilemeye devam ediyor
İran Devrim Muhafızları ise ABD veya İsrail’in saldırıları yeniden başlatması halinde çatışmaların bölge sınırlarını aşabileceği uyarısında bulundu.
Özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden geçen küresel enerji akışı nedeniyle bölgedeki gelişmeler petrol piyasaları üzerinde doğrudan etkili olmayı sürdürüyor. Reuters haberinin ardından petrol fiyatları yeniden yükselişe geçerek varil başına 107 dolar seviyesine çıktı.
Uzmanlar, taraflardan gelen iyimser açıklamalara rağmen nükleer program, yaptırımlar ve bölgesel nüfuz alanları konusundaki derin görüş ayrılıklarının halen çözülmediğine dikkat çekiyor.