Amerika ve Rusya Arasında Tarihi Görüşmeler
Üst düzey Amerikalı ve Rus yetkililer, Başkan Trump’ın Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek amacıyla yürüttüğü çabalar ve Kremlin’in Washington ile daha sıcak ilişkiler kurma isteği doğrultusunda, Suudi Arabistan’da önemli müzakereler gerçekleştirmek üzere bir araya geldi. Bu görüşmeler, iki ülke arasındaki en kapsamlı müzakerelerden biri olarak dikkat çekiyor. Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’daki toplantılar öncesinde, Rus yetkililer, Amerika ile ilişkileri “normalleştirme” hedefinde olduklarını ve büyük Amerikan enerji şirketlerinin Rusya’ya geri dönme olasılığını gündeme getirdiler.
Ukrayna ve Avrupa, Trump’ın Rusya’nın lehine bir barış anlaşması çabası içinde olabileceği endişesiyle bu gelişmeleri yakından izliyor. Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir V. Putin ile yaptığı uzun telefon görüşmesinin ardından düzenlenen toplantı, öğle namazı için kısa bir süre ertelendi, ardından ise görüşmelere devam edildi.
“Birlikte çalışarak büyük faydalar elde edeceğiz”
Trump, iki liderin Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’nın “bir gün birlikte çalışarak elde edecekleri” “büyük faydadan” bahsettiklerini ve Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için “hemen müzakerelere başlamayı” kabul ettiklerini belirtti. ABD heyetine, Dışişleri Bakanı Marco Rubio; Ulusal Güvenlik Danışmanı Michael Waltz; ve Trump’ın Ortadoğu elçisi ve uzun zamandır arkadaşı olan Steve Witkoff başkanlık etti.
Güveni Yeniden İnşa Etmek
Heyet, Riyad’daki Diriyah Sarayı’nda Rusya Dışişleri Bakanı Sergey V. Lavrov ve Putin’in dış politika danışmanı Yuri Ushakov ile bir araya geldi. Rusya’nın egemen servet fonu başkanı Kirill Dmitriev’in de günün ilerleyen saatlerinde görüşmelere katılması bekleniyordu. Ushakov, Riyad’a indikten sonra gazetecilere, görüşmelerin amacının “Rusya ve Washington arasındaki ilişkinin gerçek bir normalleşmesini başlatmak” olacağını ifade etti.
Geçtiğimiz hafta Rusya’da hapsedilen bir Amerikalı öğretmenin serbest bırakılması için Witkoff ile birlikte çalışan Dmitriev, “iletişimi yeniden kurmak, güveni yeniden inşa etmek, başarıyı yeniden sağlamak” amacıyla ABD ile ekonomik işbirliğini yeniden başlatmaya çalışacağını söyledi. Dmitriev, görüşmeler başlamadan önce yaptığı kısa bir açıklamada, “ABD’li petrol devleri Rusya’da çok başarılı işler yaptı,” diyerek ülkeler arasındaki ticari bağların nasıl yeniden kurulabileceğine dair bir örnek verdi. “Bir noktada geri döneceklerine inanıyoruz, çünkü Rusya’nın onlara doğal kaynaklara erişim için sunduğu fırsatlardan neden vazgeçsinler ki?”
Enerji, Görüşülen Konular Arasında
Exxon Mobil gibi önde gelen Batılı petrol şirketleri, Putin’in Ukrayna’ya tam ölçekli işgali nedeniyle üç yıl önce Rusya’dan çekilmek zorunda kaldılar. Trump ve Kremlin’e göre, enerji ve ekonomik bağlar, geçen hafta Putin ile Trump arasındaki görüşmenin önemli konuları arasındaydı. Rus yorumcular, Trump yönetimiyle yapılacak görüşmelerin ve Ukrayna’da bir barış anlaşmasının, Biden yönetimi tarafından Moskova’ya uygulanan ağır yaptırımların kaldırılmasına zemin hazırlayabileceği umudunu dile getirdiler.
Dmitriev, Amerikan başkanının kâr ve doğal kaynaklara olan ilgisini ele alarak Trump ekibiyle etkileşimde bulunmayı umuyor gibi görünüyor. Amerikan heyetine, Amerikan şirketlerinin Rusya’dan ayrılarak yaklaşık 300 milyar dolar kaybettiğini gösteren bir tahmin sunacağını belirtti. Dmitriev, “Tüm gerçekleri masaya koymalıyız ve ardından yalnızca ideolojik dogmalara değil, gerçeklere dayalı bir tartışma yapmalıyız. Başkan Trump’ın başarıya odaklandığını gördük,” dedi.
Salı günkü görüşmeler, Putin’in 2022’nin başlarında gerçekleştirdiği işgalden bu yana üst düzey Amerikan ve Rus yetkililerin şahsen bir araya geldiği ilk sefer. Toplantı, Trump’ın eski Başkan Joseph R. Biden Jr.’ın işgalden sonra uygulamaya çalıştığı Rusya’nın diplomatik izolasyonunu sona erdirme çabasının bir başka adımı olarak değerlendiriliyor. Rubio, Pazar günü CBS’de yayınlanan “Face the Nation” programında, “Burada barışa doğru ilerleme olasılığı varsa, Ruslarla konuşmamız gerekecek,” dedi.
Ancak Avrupa ve Ukrayna’da, Salı günü planlanan görüşmelerin haberi kafa karışıklığı ve endişeyle karşılandı. Rubio, görüşmeleri ön hazırlık olarak tanımlarken, Avrupa’da Trump’ın Rusya’ya yaklaşımının Amerika Birleşik Devletleri’nin müttefikleriyle koordine edilmediği yönünde yaygın eleştiriler ortaya çıktı. Ukraynalı yetkililer, kendi katılımları olmadan müzakere edilen ülkeleriyle ilgili herhangi bir anlaşmayı kesin bir dille reddedeceklerini vurguladılar.
Zelensky: Biz Olmadan Yapılan Hiçbir Anlaşmayı Kabul Etmiyoruz
Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, Pazartesi günü “Bizim hakkımızda bizim olmadan yapılan hiçbir anlaşmayı kabul edemeyiz,” dedi. Zelensky bu hafta Körfez bölgesindeydi ve burada birkaç ülkenin Ukrayna savaşında arabulucu rolü oynamak için Moskova, Kiev ve Batı ile ilişkilerini kullanmaya çalıştığını belirtti. Pazartesi günü Zelensky, esir değişimi ve Ukraynalı çocukların Rusya’dan geri dönüşü hakkında görüşmek üzere Birleşik Arap Emirlikleri’ndeydi. Salı günü ise Türkiye’nin başkenti Ankara’da Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya gelecekti.
Ukraynalı yetkililer ayrıca Zelensky’nin bu hafta Suudi Arabistan’da olacağını ancak Ukrayna’nın ABD-Rusya görüşmelerine davet edilmediğini ifade ettiler. Kremlin dış politika danışmanı Ushakov, Ukraynalılarla üçlü bir toplantı için plan olmadığını belirterek, “Buraya Amerikalı meslektaşlarımızla müzakereler yapmak için geldik,” dedi.
Suudi Arabistan’a Prestij
Suudi Arabistan’ın fiili yöneticisi Veliaht Prens Muhammed bin Selman için bu görüşmelere ev sahipliği yapmak, Orta Doğu’nun ötesine uzanan bir etkiye sahip küresel bir lider olarak statüsünü pekiştirmek için büyük bir fırsat sundu. Suudiler, Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında, Rusları ve Amerikalılar’ı “Krallığın dünyadaki güvenliği ve barışı artırma çabalarının bir parçası olarak” karşıladıklarını belirttiler. Orta Doğu’daki diğer ülkeler gibi Suudi Arabistan, Ukrayna savaşında taraf olmaktan kaçındı. Rusya ile yakın bağlar kurarken, Ukrayna’ya insani yardım göndermeye devam ettiler. Geçtiğimiz Haziran ayında İsviçre’de Rusya’yı dışlayan bir Ukrayna barış konferansı düzenlendiğinde, Suudi Arabistan ve komşu Birleşik Arap Emirlikleri nihai ortak bildiriyi imzalamayı reddetti.
Salı günü, iki üst düzey Suudi yetkili – Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Musaed el-Aiban – toplantının başında Amerikalı ve Rus yetkililerle birlikte masaya oturdu.