UNCTAD’dan Deniz Taşımacılığı 2024 Değerlendirmesi
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), “Deniz Taşımacılığı 2024 Değerlendirmesi: Deniz Geçiş Noktalarının Seyri” başlıklı raporunu düzenlediği basın toplantısında açıkladı. Rapor, küresel deniz ticaretinin 2022’deki daralmanın ardından toparlanma eğilimine girdiğini ve 2023’te %2,4 büyüyerek yaklaşık 12,3 milyon tona ulaştığını ortaya koydu. 2023 yılı için deniz ticaretinin demir cevheri, kömür ve tahıl gibi dökme yük emtialarının yanı sıra konteynerle taşınan mallara olan talebin artmasıyla %2’lik mütevazı bir büyüme göstermesi bekleniyor.
Geçen yıl %0,3 büyüyen konteyner ticaretinin, bu yıl %3,5 artış göstermesi öngörülüyor. Ancak UNCTAD, bu rakamların daha derin zorlukları maskelediğine dikkat çekiyor. Uzun vadeli büyüme, sektörün Ukrayna’daki savaş ve Orta Doğu’daki artan jeopolitik gerginlikler gibi devam eden zorluklara nasıl uyum sağlayacağına bağlı olacak.
Rotaların Uzaması Yüksek Maliyet ve Emisyonlara Yol Açıyor
Dünyanın kritik deniz geçiş noktaları, aksamalarla karşı karşıya kalarak gecikmelere, rota değişikliklerine ve artan maliyetlere neden oldu. Panama ve Süveyş kanallarındaki trafik, 2024 ortasında, önceki yılın aynı dönemine göre %50’nin üzerinde bir düşüş gösterdi. Bu düşüş, Panama Kanalı’nda iklim değişikliği kaynaklı düşük su seviyeleri ve Süveyş Kanalı’nı etkileyen Kızıldeniz bölgesindeki çatışmaların patlak vermesiyle ilişkilendiriliyor.
Aden Körfezi ve Süveyş Kanalı’ndan geçen gemilerin tonajı sırasıyla %76 ve %70 azaldı. Gemilerin rotalarını Kızıldeniz’den Ümit Burnu’na çevirmesi, bölgedeki gemi varışlarını %89 artırdı. Bu durum, mal akışının sürdürülmesine yardımcı olurken, maliyet artışları, gecikmeler ve karbon emisyonlarının yükselmesine yol açtı. UNCTAD, Uzak Doğu-Avrupa rotasında 20-24 bin TEU konteyner gemisinin, Süveyş Kanalı yerine Afrika’yı dolaşarak seyahat ettiğinde, Avrupa Birliği’nin (AB) Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında sefer başına 400 bin dolar ek emisyon maliyetine maruz kaldığını hesapladı.
Daha uzun süren rotalar, liman tıkanıklığını artırmakla kalmayıp, daha yüksek yakıt tüketimi, mürettebat ücretleri, sigorta primleri ve korsanlık riskine maruz kalma ihtimalinin artmasına da neden oldu. Geçen yıl küresel ton-mil dengesi %4,2 artarak maliyet ve emisyonların yükselmesine yol açarken, uzun rotalar küresel lojistik ve tedarik zincirleri üzerinde ciddi baskılar oluşturdu.
En Kötü Etkileri Az Gelişmiş Ülkeler Yaşıyor
Yaşanan aksaklıklar ve artan maliyetler, tüm ülkeleri eşit şekilde etkilemiyor. Gelişmekte Olan Küçük Ada Devletleri (SIDS) ve En Az Gelişmiş Ülkeler (LDC), bu durumu en kötü şekilde yaşayan gruplar arasında yer alıyor. Hesaplamalara göre, Kızıldeniz ve Panama Kanalı’ndaki krizin devam etmesi durumunda küresel tüketici fiyatlarının 2025 sonuna kadar %0,6 artabileceği öngörülüyor. SIDS için bu etkinin daha şiddetli olma riski bulunuyor.
UNCTAD, denizcilik sektörünün iklim değişikliğinin artan etkileri ve diğer aksamalara karşı dayanıklılık ihtiyacının aciliyetini vurguluyor. Ayrıca, sektördeki bir diğer acil sorun, güvenliği, kirlilik kontrolünü ve denizci refahını zayıflatan sahte gemi tescillerindeki artış olarak belirtiliyor. UNCTAD, bu dönemde denizcilik sektörünün karşılaştığı zorlukların ele alınması, düşük karbonlu ve yeşil denizciliğe yatırım yapılması, liman verimliliğinin artırılması, iç bölge bağlantılarının geliştirilmesi ve sahte gemi tescillerine karşı mücadele edilmesi gerektiğini belirtiyor.
“Tüketici Kemer Sıkıyor, Yatırımcı Bekle-Gör Modunda”
UNCTAD Teknoloji ve Lojistik Direktörü Shamika Sirimanne, küresel deniz ticaretinin bu yıl %2 büyümesini beklediklerini ifade ederek, 2025-2029 döneminde yıllık bazda %2,4 artış öngördüklerini dile getirdi. Orta vadedeki bu büyümenin, teknolojik gelişmeler, yeşil dönüşüm ve deniz ticareti altyapısına yönelik yatırımlara ilginin yeniden canlanmasıyla destekleneceğini belirtti. Ancak, küresel deniz ticaretinin büyümesi üzerinde aşağı yönlü risklerin oldukça baskın olduğunu vurguladı.
Sirmani, “Jeopolitik gerginlikler, süregelen çatışmalar ve savaşlar, uluslararası ticareti olumsuz etkiliyor. Birçok düşük gelirli ülke, borç yüküyle karşı karşıya kalıyor, yüksek borçlanma maliyetleriyle mücadele ediyor ve dış şokları yönetmekte zorlanıyor. Gelecek belirsiz olduğunda, biz tüketiciler olarak kemer sıkıyoruz. Yatırımcılar ise bekle-gör moduna geçiyor ve bu durum ekonomi ile uluslararası ticareti olumsuz etkiliyor,” dedi.
UNCTAD Ticaret Lojistiği Birimi Başkanı Jan Hoffmann da kritik deniz geçiş noktalarını etkileyen sorunlar nedeniyle navlun fiyatlarının arttığını ve bu artışın tüketici fiyatlarına yansıyacağını belirterek, “Eğer bu geçiş noktalarındaki kriz devam eder ve navlun fiyatları yüksek kalmayı sürdürürse, tüketici fiyatları 2025 sonuna kadar %0,6 artabilir. Bu oran SIDS ülkelerinde %0,9. Yani, küresel ortalamanın neredeyse %50 daha fazlası,” uyarısında bulundu.