Dünya Bankası’nın Yeni Raporu: B-READY
Dünya Bankası, ülkelerdeki iş ve yatırım ortamlarının daha kapsamlı bir şekilde değerlendirildiği yeni bir rapor yayımladı. Bu rapor, B-READY adını taşıyor ve Dünya Bankası Grubu’nun dünya genelindeki iş ve yatırım ortamını analiz etmeye yönelik yeni bir veri toplama ve analiz projesi olarak öne çıkıyor. B-READY, bankanın daha önce yayımladığı ve geniş bir yankı uyandıran İş Yapma Kolaylığı (Doing Business) raporunun yerini alması amacıyla geliştirilmiştir.
Yeni raporda kullanılan veri toplama yöntemlerinin, İş Yapma Kolaylığı raporuna kıyasla çok daha titiz ve şeffaf olduğu vurgulanmaktadır. İlk B-READY raporu, yalnızca 50 ekonomiyi kapsamakta olup, bu sayı Eylül 2025’te yayımlanması planlanan ikinci raporda 100’den fazla ülkeye genişletilecektir. Ayrıca, 2026’da yayımlanması beklenen üçüncü raporda ise yaklaşık 180 ekonominin değerlendirilmesi hedeflenmektedir.
Rapor, bir işletmenin yaşam döngüsünü, pazara katılımına ilişkin üç ana aşamada incelemektedir: İşletme açma, işletme veya genişletme, ve kapatma süreci. Bu çerçevede, aşağıdaki 10 konuya odaklanılmıştır:
- İşe giriş
- İş yeri
- Kamu hizmetleri
- İş gücü
- Finansal hizmetler
- Uluslararası ticaret
- Vergilendirme
- Uyuşmazlık çözümü
- Pazar rekabeti
- İşletme iflası
Her bir konu, üç ana ölçüt üzerinden değerlendirilmektedir: Düzenleyici Çerçeve, Kamu Hizmetleri ve Operasyonel Verimlilik.
Macaristan, Estonya ve Singapur Öne Çıkıyor
B-READY’nin ilk raporunda, Düzenleyici Çerçeve kategorisinde Macaristan, Kamu Hizmetleri kategorisinde Estonya, ve Operasyonel Verimlilik kategorisinde ise Singapur ilk sırada yer almaktadır. Rapor, ekonomilerin gerçek ilerlemeyi sağlamaktan ziyade, ulusal iş ortamını iyileştirmek için daha iyi performans gösterdiğini ortaya koymaktadır. Uygulama boşluklarının ise işletmelerin, çalışanların ve toplumun sağlıklı bir iş ortamının faydalarından yararlanmasını engellediği ifade edilmiştir.
Türkiye’nin, B-READY’nin ikinci aşamasında yer alması ve 2025’te bu projeye katılması beklenmektedir.
İş Yapma Kolaylığı Raporu’nun Sonu
Dünya Bankası’nın en önemli raporlarından biri olarak kabul edilen İş Yapma Kolaylığı Raporu, ilk kez 2003 yılında 133 ekonomiyi kapsayacak şekilde yayımlanmıştı. Bu rapor, her yıl düzenli olarak yayımlanarak, son haliyle 190 ülkenin iş ortamı düzenlemeleri açısından karşılaştırmasını yapıyordu. Ülkeler, düzenleyici ve yasal ortamlarına, iş kurma kolaylığına, finansmana, altyapıya ve diğer iş ortamı faktörlerine göre sıralanıyordu.
Ancak, Dünya Bankası, 16 Eylül 2021’de veri düzensizliklerine ilişkin yürütülen bir soruşturma sonucunda, üst düzey banka yetkililerinin Çin’in sıralamasını etkilemek amacıyla verileri değiştirme konusunda personele baskı yaptığını tespit etti. Bu durum, İş Yapma Kolaylığı Raporu’nun yayımlanmasına devam edilmeyeceğini ilan etmesine sebep oldu. Bu karar, uluslararası ekonomi camiasında büyük yankı uyandırmış ve uluslararası kuruluşların raporlarının güvenilirliğini sorgulatmıştır.