EIT RawMaterials ve TETHYS İş Birliği
EIT RawMaterials Interregional Center’ın kurucu direktörü, TETHYS: Trans-Eurasian Gateway kurucu ortağı Prof. Dr. Leyla Keser Berber ve TETHYS kurucu ortağı Baran Umut Baycan, EIT RawMaterials ile TETHYS’in iş birliği çerçevesinde kurulan Inter-Regional Center hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Berber ile Baycan, Future Minerals Forum 2024 (FMF2024) etkinliğinde ortaya atılan Süper Bölge konseptini de değerlendirdi.
TETHYS ve EIT RawMaterials İş Birliğinin Vizyonu
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: TETHYS: Trans-Eurasian Gateway ve EIT RawMaterials, 27 Eylül 2024 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen imza töreniyle Türkiye ve Orta Asya’yı küresel enerji geçişinde stratejik bir güç merkezi haline getirmek amacıyla Inter-Regional Center kurmuşlardır. Bu ortaklık, hammadde tedarik zincirlerini yeniden şekillendirmeyi hedeflerken, 2025-2030 dönemi için sürdürülebilir madencilik, çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) uyumlu operasyonlar ve dijitalleşme stratejilerini belirlemektedir. TETHYS-EIT RawMaterials Interregional Center, yalnızca bir iş birliği değil, bölgesel entegrasyon ve küresel dönüşüm hedefiyle hareket eden bir ekosistemdir. Vizyonumuz, Türkiye ve Orta Asya’nın kritik hammaddelerde stratejik bir güç merkezi haline gelmesi ve Avrupa ile entegre bir şekilde Avrasya’nın yeşil enerji geçişine doğrudan katkı sağlamasıdır. Bu merkez, Avrasya’nın kritik hammaddelerde güçlü bir yapıya dönüşmesini, Orta Asya’nın mineral zenginliğini sürdürülebilir ve yerel ekonomilere katkı sağlayacak şekilde entegre etmeyi amaçlamaktadır. Yerelleştirilmiş işleme tesisleri, yenilenebilir enerji altyapıları ve ESG uyumlu operasyonlar bu vizyonun temel taşlarıdır.
Middle Corridor’un Ekonomik Koridora Dönüşümü
Baran Umut Baycan: Middle Corridor, Asya ile Avrupa’yı bağlayan bir lojistik hattı olarak tanımlanmakta, ancak bu hattın ekonomik bir koridora dönüştürülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu dönüşüm üç temel adımla sağlanabilir:
- Yerelleştirilmiş İşleme Merkezleri: Kritik hammaddelerin çıkarıldığı yerlerde rafinasyon ve işleme tesisleri kurarak, yalnızca ham madde ihracatı yerine katma değerli ürünler üretmek.
- Yeşil Enerji Entegrasyonu: Güneş ve yeşil hidrojen altyapıları ile karbon nötrlüğü sağlanan bir madencilik ekosistemi oluşturmak.
- Lojistik ve Tedarik Zinciri Modernizasyonu: Aktau, Navoi ve Taşkent gibi stratejik noktalarda lojistik merkezler kurarak, maliyetleri %30’a kadar azaltmak ve global pazarlara hızlı erişim sağlamak.
Bu dönüşüm, Avrasya’nın mineral zenginliğini katma değer yaratan son ürünlere kadar sağlayarak, Avrupa’nın yeşil enerji ve dijital dönüşüm hedefleriyle entegre bir küresel değer zinciri yaratacaktır.
Enerji Geçişi ve ESG Uyumlu Madencilik
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: Enerji geçişi, yalnızca karbon emisyonlarını azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda daha adil ve kapsayıcı bir ekonomik yapı inşa etmek anlamına gelmektedir. Bu nedenle, ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) uyumlu projeler, tüm operasyonlarımızın merkezinde yer alıyor.
- Karbon Nötr Madencilik: Madencilik projelerinde yeşil hidrojen ve yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak karbon emisyonlarını %50’den fazla azaltmayı hedefliyoruz.
- Döngüsel Ekonomi: Alüminyum ve bakır gibi metallerin geri dönüşüm oranlarını artırarak, sürdürülebilir kaynak yönetimi sağlıyoruz.
- Yerel Toplumların Güçlendirilmesi: Eğitim programları, kadın istihdamını artırma projeleri ve gelir paylaşımı mekanizmalarıyla yerel topluluklara doğrudan fayda sağlıyoruz.
Bu yaklaşım, hem yatırımcıların güvenini artırmakta hem de uluslararası ESG standartlarına uyum sağlamakta önemli bir rol oynamaktadır.
Tedarik Zinciri Şeffaflığı ve Dijitalleşme
Baran Umut Baycan: Dijitalleşme, yalnızca operasyonel verimlilik için değil, aynı zamanda şeffaflık ve izlenebilirlik için de kritik öneme sahiptir. Önerdiğimiz çözümler:
- Blokzincir Tabanlı Tedarik Zinciri: Kritik hammaddelerin kaynağından son kullanıcıya kadar tüm süreçlerinin izlenebilir olmasını sağlamak.
- Yapay Zeka Destekli Optimizasyon: Lojistik ve üretim süreçlerinde AI tabanlı sistemlerle maliyetleri %20’ye kadar azaltmak.
- Akıllı Enerji Sistemleri: Madencilik projelerinde yenilenebilir enerji altyapısını optimize etmek ve verimliliği artırmak için IoT çözümleri kullanmak.
Bu teknolojiler, yalnızca ekonomik fayda sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda global tedarik zinciri standartlarına uyumu da güçlendirecektir.
FMF Leadership Roundtable ve Süper Bölge Konsepti
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: Süper Bölge konsepti, Avrupa, Orta Asya, Orta Doğu ve Güney Asya arasında bir ekonomik entegrasyon modeli sunmaktadır. Bu model, yalnızca hammaddelerin çıkarımı değil, aynı zamanda işlenmesi, lojistik entegrasyonu ve yerel kalkınmayı da kapsamaktadır. FMF Leadership Roundtable’da bu vizyonu desteklemek amacıyla şu önerilerimizi sunduk:
- Blended Finance Modelleri: Yeşil tahviller ve kamu-özel ortaklıklarıyla bölgesel projelerin finansmanını sağlamak.
- Mükemmeliyet Merkezleri: Bölgesel yetenek geliştirme ve yenilikçi araştırmalar için eğitim merkezleri kurmak.
- Yeşil Metal Merkezleri: ESG uyumlu yeşil metal üretim tesisleriyle yerel ekonomileri desteklemek.
Bu konsept, küresel enerji geçişi hedeflerini bölgesel kalkınma ile uyumlu hale getirmektedir.
Orta Koridor’un Geleceği: Bir Çağrı
Baran Umut Baycan: Türkiye ve Avrasya’nın madencilik ekosistemine dönüşmesi için kaldıraç olarak gördüğümüz Orta Koridor, yalnızca bölgesel ekonomilere değil, küresel sürdürülebilirlik hedeflerine de hizmet edecek. Bu güzergah, yerel işleme merkezleri, yenilenebilir enerji altyapıları ve entegre lojistik çözümleriyle küresel bir değer zincirinin merkezi olabilir.
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: Bu dönüşüm, yalnızca ekonomik kazanç sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda çevresel ve sosyal sorumluluk alanında da örnek bir model sunacaktır. Birlikte çalışarak, sadece bir enerji geçişi değil, aynı zamanda adil ve sürdürülebilir bir gelecek inşa edebiliriz.
Orta Koridor’un Stratejik Önemi
Baran Umut Baycan: Orta Koridor, Asya, Avrupa ve Orta Doğu arasında coğrafi olarak benzersiz bir bağlantı sağlar. Ancak bu koridorun potansiyeli, sadece transit bir güzergah olmanın ötesine geçebilir. TETHYS olarak, bu bölgeyi bir ekonomik kalkınma ekosistemine dönüştürmeyi hedefliyoruz. Bu, yalnızca lojistik maliyetlerini azaltmakla kalmaz, aynı zamanda kritik minerallerin çıkarımı, yerel işleme tesislerinin entegrasyonu ve yenilenebilir enerji altyapılarıyla karbon nötr bir yapı oluşturmayı amaçlamaktadır.
EcoCorridor Konsepti ve Yenilikçi Çözümler
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: EcoCorridor, bölgesel kalkınmayı küresel enerji geçişi ile birleştiren yenilikçi bir modeldir. Temel hedefimiz, Orta Asya’nın henüz tam değerlendirilememiş mineral kaynaklarını, ESG standartlarına uygun şekilde küresel tedarik zincirlerine entegre etmektir. Ayrıca, bu koridoru sadece bir lojistik hattı değil, madencilik endüstriyel kümelerinin ve yeşil enerji merkezlerinin bulunduğu bir ekonomik motor haline getirmeyi planlıyoruz.
EcoCorridor’un Temel Teknik Bileşenleri
Baran Umut Baycan: EcoCorridor, beş ana bileşenden oluşmaktadır:
- Paylaşımlı Altyapı: Demiryolu, lojistik merkezler ve yenilenebilir enerji tesisleriyle maden işletmeleri arasında entegre bir sistem.
- Yerel İşleme ve Rafinasyon: Minerallerin çıkarıldıkları bölgede işlenmesiyle katma değer yaratılması. Örneğin, lityum cevherinin pil sınıfı lityum hidrokside dönüştürülmesi, ihraç değerini 10 kat artırabilir.
- Yenilenebilir Enerji Entegrasyonu: Güneş ve rüzgar enerjisi altyapılarıyla karbon nötr madencilik ve lojistik.
- Dijitalleşme: Blockchain ve yapay zeka tabanlı sistemlerle tedarik zinciri şeffaflığının sağlanması.
- Döngüsel Ekonomi: Madencilik yan ürünlerinin inşaat malzemesi gibi alanlarda yeniden kullanılması.
EcoCorridor: Orta Koridor’u Dönüştüren Yenilikçi Çözümler
EcoCorridor, madencilik, yenilenebilir enerji ve lojistik sektörlerini entegre ederek, Orta Koridor’u yalnızca bir transit güzergah olmaktan çıkarıp ekonomik bir ekosistem haline getirmeyi hedefliyor. Bu model, Orta Asya’nın kritik mineral kaynaklarını, lojistik ve altyapı yatırımlarıyla bütünleştirerek hem bölgesel hem de küresel kalkınmaya katkı sağlamayı amaçlıyor.
Politika ve Yönetişim Önerileri
- Harmonize Regülasyonlar: ESG, çevresel ve işgücü politikalarının uyumlaştırılması, sınır ötesi operasyonları kolaylaştırır.
- Kamu-Özel Ortaklıkları: Kamu-özel sektör işbirlikleriyle büyük ölçekli altyapı ve enerji projeleri finanse edilmelidir.
- Yeşil Finansman Mekanizmaları: ESG uyumlu altyapı projelerini desteklemek için yeşil tahviller ve harmanlanmış finansman kullanılmalıdır.
EcoCorridor modeli, madencilik, lojistik ve yenilenebilir enerji sektörlerini entegre ederek, Orta Koridor’u küresel enerji geçişinin ve sürdürülebilir kalkınmanın merkezine taşıyan bir ekosistem haline getiriyor. Bu model, yalnızca ekonomik büyümeyi değil, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik ve sosyal eşitliği de desteklemektedir.
FMF Leadership Roundtable’ın Rolü
Baran Umut Baycan: Future Minerals Forum “Central Asian Leadership Roundtable”, EcoCorridor konseptini küresel liderlerin gündemine taşıyan bir platformdur. FMF2025’te Suudi Arabistan’ın vizyoner liderliği altında gerçekleştirdiğimiz yuvarlak masa oturumunda, Super Region konseptine Orta Koridor’un entegrasyonunu tartıştık. Bu oturumlar, yalnızca fikir alışverişi değil, aynı zamanda somut projelerin planlandığı bir zemin sunmaktadır.
Yerel Toplumları Güçlendirme Girişimleri
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: Kapasite oluşturma, EcoCorridor’un kapsayıcı büyüme misyonunun merkezindedir. Girişimlerimiz şunları içeriyor:
- Mükemmeliyet Merkezleri: Türkiye ve Orta Asya’da madencilik, enerji ve lojistik alanlarında teknik uzmanlık geliştirmek için eğitim merkezleri kurmak.
- STEM Eğitim Programları: Bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik eğitimi teşvik ederek yerel yetenekleri güçlendirmek.
- Kapsayıcı Kalkınma: Kadın istihdamını artırmak ve eğitim fırsatlarıyla sosyal eşitliği teşvik etmek.
EIT RawMaterials ve TETHYS’in Stratejik Vizyonu
Prof. Dr. Leyla Keser Berber: EIT RawMaterials, dünyanın en büyük hammadde bilgi ve yatırım ağıdır; 700’den fazla global partneri ve 100 milyar € üzerindeki yatırım gücü ile küresel dönüşümlere öncülük etmektedir. TETHYS ile iş birliğimiz, yalnızca bölgesel değil, Avrupa’nın yeşil ve dijital geçiş hedeflerini destekleyen küresel bir ekosistem yaratma misyonunu taşımaktadır.
- Türkiye ve Orta Asya: Kritik hammaddelerde stratejik bir güç merkezi haline gelmeyi hedefliyoruz.
- Global Yeşil enerji dönüşümünde: Avrupa’nın Türkiye ve Avrasya’nın dışa bağımlılığını azaltırken, yerel ekonomilerle entegre, ESG uyumlu ve sürdürülebilir çözümler sunuyoruz. Bu vizyon, yalnızca ekonomik kazanımlarla sınırlı değil, aynı zamanda sosyal eşitlik ve çevresel sürdürülebilirlik temelinde şekillenmektedir.
Türkiye’nin Rolü ve İşbirlikleri
Baran Umut Baycan: Türkiye, coğrafi konumu ve zengin mineral kaynakları ile Orta Koridor’un merkezinde yer alıyor. Ancak bu potansiyeli etkin bir şekilde kullanabilmek için güçlü işbirliklerine ihtiyaç var. Bu noktada MEXT, İTÜ ve IRMA gibi kurumlarla yapılan işbirlikleri kritik öneme sahiptir:
- MEXT – Türkiye Metal Sanayicileri Sendikası Teknoloji Merkezi: Sanayi 4.0 çözümleriyle madencilik süreçlerini dijitalleştirmek, lojistik ve tedarik zinciri yönetimini optimize etmek için ortak projeler geliştiriyoruz.
- İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ): Eğitim ve araştırma işbirlikleri, maden mühendisliği ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde yetkin insan kaynağı geliştirmemize katkı sağlıyor. İTÜ’nün yenilikçi laboratuvar altyapısıyla kritik hammaddelerin işlenmesi ve geri dönüşümü üzerine ortak çalışmalar yürütüyoruz.
- IRMA (Sorumlu Madencilik Güvencesi İnisiyatifi): ESG standartlarına uygun, dünya çapında örnek gösterilecek madencilik projeleri geliştirmek için IRMA’nın sertifikasyon sistemini benimsiyoruz. Bu işbirlikleri sayesinde, yalnızca Türkiye’nin değil, tüm bölgenin daha sürdürülebilir ve rekabetçi bir madencilik ekosistemine kavuşmasını hedefliyoruz.
TETHYS: Trans-Eurasian Gateway
TETHYS, kritik hammaddelerin stratejik gelişimi ve kullanımı yoluyla sürdürülebilir kalkınmayı ilerletmeye adanmış öncü bir platformdur. Platformun misyonu, Türkiye ve Orta Asya’da teknoloji ve inovasyonu teşvik etmeyi, proje geliştirme ve finansmanı geliştirmeyi ve kapsamlı eğitim ve akademik programlar sağlamayı içeriyor. TETHYS, 2024 yılında toplam 1 milyar ABD Doları tutarında anlaşma imzalamıştır. Nijer ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi ülkelerle kurulan ortaklıklar aracılığıyla rüzgar, güneş ve yeşil hidrojen gibi yenilenebilir enerji projelerini aktif olarak desteklemektedir. Türkiye’deki biyokömür üretim tesisleri gibi yenilikçi karbon yakalama teknolojileri, sürdürülebilir madencilik uygulamaları ve iklim değişikliğinin azaltılması konusundaki kararlılığını göstermektedir. TETHYS, Avrupa Hammaddeler Birliği (ERMA) ve EIT Hammaddeler gibi uluslararası kuruluşlarla stratejik bağlantılar kurarak çabalarını küresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu hale getirmiştir. TETHYS, 27 Eylül 2024 tarihinde EIT Hammaddeler ile imzaladığı anlaşma doğrultusunda Türkiye, Türk Devletleri, Tacikistan ve Moğolistan’da faaliyet gösteren Bölgeler Arası Merkezi kurarak; Orta Asya’da kritik hammadde projeleri, teknoloji ve inovasyon ve eğitim başlıklarında faaliyetlerine başlamıştır. Ayrıca Hammaddeler Zirvesi, Future Minerals Forum, PDAC, LME Event, Minex Central Asia gibi önemli sektörel etkinlikler aracılığıyla sürekli öğrenme ve kapasite geliştirme sağlamaktadır. Platformun hedefi, AB tarafından listelenen 70 kritik hammaddeden 50’sinden fazlasını kullanarak, yüksek değerli ürünler üreterek, ithalat bağımlılığını azaltmak ve TETHYAN Belt bölgesi ile ekonomik bağları güçlendirmektir.
EIT Hammaddeler (EIT RawMaterials)
EIT RawMaterials, Avrupa için sürdürülebilir bir hammadde tedarik zincirini güvence altına alma misyonuyla kurulmuş bir Avrupa kuruluşudur. Avrupa İnovasyon ve Teknoloji Enstitüsü (EIT) tarafından desteklenen dünyanın en büyük hammadde bilgi ve inovasyon ağıdır. EIT Raw Materials, 20’den fazla AB ülkesinden endüstri liderleri, araştırma kurumları ve üniversiteler de dahil olmak üzere hammadde değer zincirini kapsayan 300 ortak kuruluşla en büyük ve en aktif hammadde bilgi ve yenilik ağını oluşturmuştur. Bu ağ, işbirliği ve ortaklık girişimleri aracılığıyla dünyanın dört bir yanındaki paydaşları Avrupa hammadde sektörüne bağlamaktadır. EIT Hammaddeler, işletmelerin offtake anlaşmaları ve takip finansman fırsatları yoluyla talep-arz boşluklarından yararlanmalarına yardımcı olmak için ticari danışmanlık hizmetleri sağlar ve Avrupa hammadde sektöründeki kritik sorunların ele alınmasına yardımcı olabilecek yenilikçi iş vakaları ve teknoloji çözümleri için özel ve kamu finansman çözümleri aracılığıyla yeni başlayanları ve ölçek büyütmeyi destekler. EIT Raw Materials, Avrupa Komisyonu tarafından 750 üyeden Avrupa Hammaddeler Birliği’ne (European Raw Materials Alliance-ERMA) liderlik etmekle görevlendirilmiştir.
Rakamlarla EIT RawMaterials
- Finansal Gücü: 100 milyar € üzerinde yatırım kapasitesi.
- 50’den fazla stratejik projeye finansman: Avrupa’nın kritik hammaddeler tedarik zincirindeki bağımsızlığını artırmayı hedefler.
- ESG uyumlu projelerle sürdürülebilir kalkınmayı teşvik eder.
Middle Corridor
Middle Corridor (Orta Koridor), Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergahı (TITR) olarak da bilinir ve Çin ile Avrupa arasında Orta Asya, Hazar Denizi ve Türkiye üzerinden geçen önemli bir lojistik hattıdır. Özellikleri:
- Karayolu, demiryolu ve denizyolu taşımacılığının entegrasyonu ile çalışır.
- Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne (BRI) alternatif bir güzergah sunar.
- Stratejik olarak Asya, Avrupa ve Orta Doğu’yu birbirine bağlar.
Orta Koridor, yalnızca transit bir güzergah değil, aynı zamanda yerel ekonomilere katma değer sağlayacak bir ekonomik koridor haline dönüşme potansiyeline sahiptir.