Türkiye’nin Depremden Sonra Uluslararası Destekleri
Dünya Bankası Grubu’na bağlı olan Uluslararası Finans Kurumu (IFC) Türkiye ve Orta Asya Ülke Direktörü Wiebke Shlomer, Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Humberto Lopez ve Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA) Sanayiler Direktörü Muhamet Bamba Fall, Türkiye’de 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen depremlerin ardından verilen destekler hakkında ortak bir makale kaleme almışlardır. Dünya Bankası Grubu, bu yıkıcı olaydan sonra Türkiye’nin iyileştirme çabalarını desteklemek amacıyla kaynaklarını hızlı bir şekilde harekete geçirmiştir.
Grup, bu süreçte öncelikle altyapının yeniden inşasına ve küçük işletmelere odaklanmıştır. Bu doğrultuda, çeşitli girişimlerle birlikte 3 milyar dolardan fazla destek sağlanmıştır. Dünya Bankası, bu çabalarla yaşanan tahribatın onarılarak Türkiye’nin geleceği için sağlam bir temel oluşturmayı hedeflemiştir.
Dünya Bankası tarafından finanse edilen 1,45 milyar dolarlık iki girişimle hasar gören altyapı yeniden inşa edilmekte ve kırsal nüfus için toplamda 7 bin konut sağlanması öngörülmektedir. Ayrıca, MIGA, depremden etkilenen Gaziantep’te biri 1875 yataklı olmak üzere 6 yeni hastanenin finansmanı için 952 milyon dolarlık bir garanti sağlamıştır. Bu hastaneler, olası depremlere dayanacak şekilde tasarlanmıştır.
Özel Sektör Destekleniyor
Depremden etkilenen 11 ilde yaklaşık yarım milyon özel şirketin toparlanmasını desteklemek amacıyla krediye erişim, iş sürekliliği planlaması ve dijital dönüşüm gibi konularda finansal yardım ve teknik destek sağlanmaktadır. IFC, küçük işletmelere yönelik 530 milyon dolarlık bir fon ve yaklaşık 430 milyon dolarlık finansmanla krediye erişimi artırmayı başarmıştır. Böylece, 55 binden fazla KOBİ için finansman imkanı sunulmuştur.
IFC, özellikle deprem bölgesinde toplumsal cinsiyet kapsayıcılığını geliştirmek ve iş yaratmak amacıyla Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’na 100 milyon dolarlık yeni bir kredi sağlamıştır. Ayrıca, depremden etkilenen işletmelere yönelik Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Destek Projesi Eylül 2023’te başlatılmıştır. Bu proje ile 39 bin 680 KOBİ’ye finansal destek sağlanmış ve böylece Dünya Bankası Grubu tarafından desteklenen KOBİ sayısı toplamda yaklaşık 95 bine ulaşmıştır.
Türkiye Küçük Sanayi Sitelerinin Yeniden İnşası ve Bölgesel Ekonomik İyileşme Projesi kapsamında ise 1600 mikro işletmeye ev sahipliği yapacak afete dirençli 7 küçük sanayi sitesinin kurulması için 600 milyon dolarlık bir finansman imkanı sağlanmıştır.
Büyük Şirketlere Destek
Deprem bölgesindeki büyük şirketlerin dirençliliğini artırmak için yeşil kredi desteği de sağlanmıştır. Bu bağlamda IFC, Sanko Holding’e Kahramanmaraş, Adıyaman ve Gaziantep’te yeni yeşil sertifikalı üretim tesislerinin yapımı da dahil olmak üzere depremden zarar gören altyapının yeniden inşası ve faaliyetlerinin canlandırılması amacıyla 150 milyon dolarlık bir yeşil kredi desteği vermiştir.
Ayrıca, IFC, Ülker’in sürdürülebilirlik, kaynak verimliliği ve sera gazı emisyonlarının azaltılması hedeflerini kapsayan çok yıllık yatırım programını desteklemiştir. Bu yatırım, Ülker’in Türkiye’deki tesislerinde yapısal iyileştirmelerin yapılmasını ve Topkapı ile Gebze’deki fabrikalarının depreme karşı daha dayanıklı hale getirilmesini içermektedir.
Makale, Türk halkının deprem sonrası toparlanma çabalarına destek olmak amacıyla yaklaşık 1 milyar dolarlık yeni paketlerin devreye alınacağını ifade etmektedir.
Bir Yıl İçinde Ek 1 Milyar Dolarlık Destek
Dünya Bankası, 2024 sonuna kadar bölgeye toplamda 3 milyar dolarlık kaynak sunmayı planlarken, bu yıl için ek olarak 1 milyar dolarlık bir kaynak ayrılmıştır. Bu ek kaynakla birlikte Dünya Bankası’ndan bölgeye toplamda 4 milyar dolarlık bir kaynak sağlanmış olacaktır. Bu kaynaklar, deprem bölgesindeki altyapı, sağlık, su dağıtım sistemleri, sağlık yapıları ve hastaneler gibi projelerde kullanılacaktır.
Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 tarihli depremlerin ardından, uluslararası finans kuruluşları da deprem bölgesine yönelik projeleri destekleme kararı almış ve sağlanan destekler, bölgenin kalkınması için kullanılmaktadır. Deprem bölgesinde yaralar hızla sarılırken, dünyanın önde gelen finans kuruluşları da bu bölgeye yönelik finansman desteği sağlamaktadır.
EBRD’den 1,5 Milyar Euro’luk Finansman Paketi
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından destek açıklayan uluslararası finans kuruluşları arasında ilk sırada yer almıştır. EBRD, bölgenin yeniden inşası için kamu ve özel sektöre yönelik 1,5 milyar euroluk bir finansman paketi oluşturmuştur. Banka, bölgedeki özel sektör projelerine, KOBİ’lere ve yerel bankalara 1 milyar euro finansman aktarmıştır.
Deprem bölgesinde zarar gören yol, tünel ve köprülerin yenileme ve iyileştirme çalışmaları için Asya Altyapı Yatırım Bankası da Karayolları Genel Müdürlüğü’ne yaklaşık 187 milyon euroluk uzun vadeli ve piyasa koşullarının altında faiz oranlarıyla finansman sağlamıştır. Uluslararası İslami Ticaret Finans Kuruluşu ise depremden etkilenen işletmelerin uluslararası ticaretinin desteklenmesi amacıyla Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası’na 100 milyon dolar, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’na ise 50 milyon dolar finansman sunmuştur. Ayrıca, İslam Kalkınma Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile birlikte deprem bölgesine yönelik finansman anlaşması imzalamıştır. Bu doğrultuda Türk Eximbank’a yönelik olarak İslam Kalkınma Bankası’ndan Hazine geri ödeme garantisi altında 100 milyon dolar finansman sağlanmış ve bu finansman, deprem bölgesindeki ihracatçıların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanılacaktır.
İşletmelere 30,5 Milyar Liralık Kredi İmkanı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, Hazine destekli kefalet sistemini deprem bölgesi için etkin şekilde kullanmaktadır. Bu kapsamda depremden etkilenen işletmelere Hazine kefaletiyle toplamda 30 milyar 529 milyon lira kredi imkanı sağlanmıştır. Bugüne kadar 18 milyar 346 milyon lira kredi kullandırılmışken, kefalet tutarı ise 16 milyar 297 milyon lira olmuştur.