Küresel Ham Petrol İhracatındaki Dönüşüm
Nakliye verilerine göre, 2024 yılında küresel ham petrol ihracatında önemli bir düşüş yaşandı. COVID-19 salgınından bu yana ilk kez görülen bu gerileme, zayıf talep büyümesi ve rafineri ile boru hattı değişikliklerinin ticaret rotalarını yeniden şekillendirmesi ile ilişkilendiriliyor. Ham petrol ihracatı, %2 oranında bir azalma gösterdi. Ukrayna ve Orta Doğu’daki savaşlar, küresel ham petrol akışlarını ikinci yıldır olumsuz etkileyerek, tanker sevkiyatlarının yeniden yönlendirilmesine ve tedarikçiler ile alıcıların belirli bölgelere ayrılmasına yol açtı. Özellikle, Orta Doğu’dan Avrupa’ya olan petrol ihracatında belirgin bir azalma gözlemlenirken, ABD ve Güney Amerika’dan Avrupa’ya giden petrol miktarında artış meydana geldi. Daha önce Avrupa’ya yönlendirilen Rus petrolü, artık Hindistan ve Çin’e akmaya başladı. Bu değişiklikler, Kızıldeniz’deki nakliye saldırılarının devam etmesi nedeniyle Avrupa’daki rafinerilerin kapanması sonucunda daha da belirgin hale geldi.
Orta Doğu’nun Avrupa’ya İhracatındaki Düşüş
Araştırmacı Kpler’in gemi izleme verilerine göre, Orta Doğu’dan Avrupa’ya ham petrol ihracatı, 2024 yılında %22 oranında azaldı. Enerji danışmanı ve eski petrol tüccarı Adi Imsirovic, petrol akışlarındaki bu değişimin “fırsatçı ittifaklar yarattığını” belirtti. Rusya ile Hindistan, Çin ve İran arasındaki daha yakın ilişkilerin petrol ticaretini yeniden şekillendirdiğini ifade etti. Imsirovic, “Petrol artık en düşük maliyet eğrisi boyunca akmıyor ve bunun ilk sonucu, navlun fiyatlarının artmasıyla birlikte rafineri marjlarının düşmesidir,” dedi.
Küresel Petrol Ticaretinin Kazananı: ABD
Artan kaya gazı üretimiyle birlikte, küresel petrol ticaretinin en büyük kazananı ABD oldu. Ülke, günde 4 milyon varil ham petrol ihraç ederek küresel petrol ticaretindeki payını %9,5’e çıkardı ve böylece Suudi Arabistan ile Rusya’nın gerisinde kalmış oldu. Ticaret yolları, Nijerya’daki devasa Dangote petrol rafinerisinin faaliyete geçmesi, Kanada’nın Trans Mountain boru hattının genişletilmesi, Meksika’daki petrol üretimindeki düşüş, Libya petrol ihracatındaki kısa süreli durmalar ve Guyana’daki hacim artışlarıyla yeniden düzenlendi.
Yeni Normal: Düşüş ve Belirsizlik
Poten & Partners’ta deniz araştırma ve danışmanlık müdürü olan Erik Broekhuizen, “Bu tür belirsizlik ve oynaklık artık yeni normaldir; 2019, son normal yıl olarak kalmıştır,” dedi. Broekhuizen, petrol talebi tahminlerindeki değişikliklerin, tarihi uzun vadeli petrol piyasası büyüme varsayımlarını geçersiz kıldığını belirtti. “Geçmişte, her zaman sağlıklı bir uzun vadeli talep artışı olacağını söyleyebilirdiniz ve bu zamanla birçok sorunu çözerdi. Ancak bu artık kesinlikle varsayımlara dayalı değil,” ifadelerini kullandı. Özellikle, Çin ve Avrupa’daki zayıf talep, bu durumu daha da belirgin hale getirdi.
Yeni Tedarikçiler ve Rotalar
Avrupa’nın rafinerileri, başlangıçta Rusya’dan yapılan ithalatları kesti ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından hem ABD hem de Orta Doğu’dan petrol alımlarını artırdı. İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşının ardından Kızıldeniz’deki gemilere yapılan saldırılar, Orta Doğu’dan nakliye maliyetlerini artırdı. Rafineriler, ABD ve Guyana’dan yapılan ithalatları rekor seviyelere yükseltti. Irak’tan yapılan ihracat günlük 82.000 varil düşerken, Birleşik Arap Emirlikleri’nden yapılan ihracat 2024’te günlük 35.000 varil azaldı. Avrupa, Guyana’dan günlük 162.000 varil ve ABD’den günlük 60.000 varil daha fazla ihracat gerçekleştirdi.
Yeni Rafineriler ve Boru Hatları
Kpler’e göre, Nijerya’nın yeni Dangote rafinerisi, 2023’te üretiminin %2’sini iç piyasaya satarken, 2024’te Nijerya’nın ham petrol ihracatının yaklaşık %13’ünü içeride tutacak kadar yerel arz ile karşılaştı. Bu durum, Nijerya’nın Avrupa’ya olan ihracatını azalttı. Nijerya ayrıca, alışılmadık bir durum olarak günlük 47.000 varil ABD petrolü ithalatı gerçekleştirdi. Bahreyn, Umman ve Irak’taki artan yeni rafineri kapasiteleri ile Meksika’daki Dos Bocas rafinerisinin, bu bölgelerdeki petrol üretimini emmesi bekleniyor. Kanada’daki genişletilmiş Trans Mountain boru hattı, artık Pasifik Kıyısı’na günlük 590.000 varil daha fazla sevkiyat yapabilir. Kanada ham petrolünün ABD Batı Kıyısı’na akışı, bölgedeki rafinerilerin daha az Suudi Arabistan ve Latin Amerika ham petrolü satın almalarına neden olurken, Kanada’dan Asya ülkelerine yapılan doğrudan sevkiyatlar, ABD Körfez Kıyısı’ndan yeniden ihracatı azalttı. Çin, Kanada’nın en büyük alıcısı olmasına rağmen, ham petrol Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Brunei’de de alıcı buldu. Analistler, daha fazla Asyalı rafinerinin petrol satın alma olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Trump’ın ABD’ye en büyük iki yabancı petrol tedarikçisi olan Kanada ve Meksika ham petrolüne %25 gümrük vergisi önerisi, 2025’te petrol akışlarını değiştirebilir.