Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, finansal okuryazarlık ve ekonomi eğitimi çalışmaları kapsamında yürüttüğü “Herkes İçin Ekonomi” mikro sitesinde dikkat çekici bir içerik daha yayımladı. “Yönetilen/Yönlendirilen Fiyatlar Nedir?” başlıklı yeni videoda, fiyat oluşum mekanizmaları ile enflasyon arasındaki ilişki sade bir dille ele alındı.
Piyasa fiyatları ile kamu kontrolündeki fiyatlar arasındaki fark
Videoda, serbest piyasa koşullarında fiyatların arz ve talep dengesiyle belirlendiği hatırlatılırken; bazı mal ve hizmetlerde bu mekanizmanın işlemediği vurgulandı. Elektrik ve doğal gaz tarifeleri, köprü ve otoyol geçiş ücretleri, metro ve otobüs biletleri ile şebeke suyu fiyatlarının doğrudan kamu kurumlarının kararları veya vergi düzenlemeleriyle belirlendiği ifade edildi.
Merkez Bankası bu tür kalemleri, kamu kontrolünde olmaları nedeniyle “yönetilen/yönlendirilen fiyatlar” olarak tanımlıyor.
Enflasyon açısından neden kritik?
TCMB’nin videoda özellikle altını çizdiği nokta, bu fiyat grubunun enflasyon üzerindeki doğrudan ve güçlü etkisi oldu. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatlarda yapılan artışların, talep koşullarından bağımsız olarak fiyat genel seviyesini yukarı çektiği vurgulandı.
Bu nedenle söz konusu kalemler, para politikasının etkisinin daha net hissedilebilmesi açısından kritik bir alan olarak değerlendiriliyor.
Vergi artışlarında sınırlama vurgusu
Videoda 2026 yılına ilişkin önemli bir örneğe de yer verildi. Vergi ve harç artışlarının, yeniden değerleme oranı olan yüzde 25,49 yerine yüzde 18,95 ile sınırlandırılmasının, dezenflasyon sürecine destek sağlayan bir adım olduğu belirtildi.
TCMB’ye göre bu yaklaşım, yalnızca para politikasıyla değil, maliye politikası ve kamu fiyatlamalarıyla birlikte yürütülen bir enflasyonla mücadele stratejisinin parçası.
Fiyat istikrarında kamu fiyatlarının rolü artıyor
Merkez Bankası, kalıcı fiyat istikrarının sağlanabilmesi için faiz politikası kadar; kamu tarafından belirlenen fiyatların ve vergi ayarlamalarının da uyumlu bir çerçevede ele alınması gerektiğine dikkat çekti.
Bu vurgu, önümüzdeki dönemde yönetilen/yönlendirilen fiyatların ekonomi politikalarında daha fazla tartışılacağının da sinyalini veriyor.
“Herkes İçin Ekonomi” neyi amaçlıyor?
“Herkes İçin Ekonomi” platformu; ekonomi ve merkez bankacılığına olan ilgiyi canlı tutmayı, farklı hedef kitlelere uygun sade ve öğretici içerikler sunarak toplumsal farkındalığı artırmayı amaçlıyor. TCMB, bu platform üzerinden teknik kavramları anlaşılır hale getirmeyi hedefliyor.