Trump’ın DSÖ’den Ayrılma Kararı
ABD Başkanı Donald Trump, küresel sağlık kuruluşu Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) COVID-19 salgını ve diğer uluslararası sağlık krizlerini kötü yönetmesi nedeniyle ABD’nin bu kuruluştan çekileceğini açıkladı. Trump, DSÖ’nün üye ülkeler üzerindeki uygunsuz siyasi etkilerden bağımsız hareket etme konusunda başarısız kaldığını ve ABD’den, Çin gibi diğer büyük ülkelerin sağladığı fonlarla orantısız şekilde “haksız yere ağır ödemeler” talep ettiğini belirtti.
Başkan Trump, ikinci dönemine başlamasından kısa bir süre sonra bu çekilme ile ilgili bir yürütme emri imzalarken, “Dünya Sağlık Örgütü bizi dolandırdı; herkes ABD’yi dolandırıyor. Böyle bir şey bir daha olmayacak” ifadelerini kullandı. Bu karar, ABD’nin önümüzdeki 12 ay içinde Birleşmiş Milletler sağlık kuruluşundan ayrılacağı ve bu süreçte kuruluşun çalışmalarına yönelik tüm mali katkılarını durduracağı anlamına geliyor.
ABD, DSÖ’nün en büyük finansal destekçisi konumunda olup, toplam finansmanın yaklaşık %18’ini sağlamaktadır. DSÖ’nün en son 2024-2025 için belirlediği iki yıllık bütçe ise 6,8 milyar dolar olarak belirlenmiştir.
DSÖ Programları Riske Girebilir
ABD’nin bu çekilmesi, birçok uzman tarafından değerlendirildiğinde, özellikle dünyanın en büyük bulaşıcı hastalıklarıyla, tüberküloz, HIV/AIDS ve diğer sağlık acil durumlarıyla mücadele eden programları ciddi şekilde riske atabilir. Trump’ın yürütme emri, yönetimin çekilme süreci devam ederken DSÖ ile ilgili pandemi anlaşması müzakerelerinin durdurulmasını da kapsıyor. Emre göre, DSÖ ile çalışan ABD hükümet personeli geri çağrılacak ve yeniden görevlendirilecektir. Ayrıca, hükümetin gerekli DSÖ faaliyetlerini devralacak ortaklar arayacağı belirtiliyor. Hükümet, 2024 ABD Küresel Sağlık Güvenliği Stratejisini mümkün olan en kısa sürede gözden geçirip, iptal edip yenisiyle değiştirecektir.
DSÖ’ya en büyük bağış yapan kuruluşlar arasında Bill & Melinda Gates Vakfı (bu fonların çoğu çocuk felcinin ortadan kaldırılmasına gitse de) ve küresel aşı grubu Gavi yer alıyor. Avrupa Komisyonu ve Dünya Bankası ise bu bağışçıların ardından gelmektedir. DSÖ’nun en büyük ikinci ulusal bağışçısı ise, fonlarının yaklaşık %3’ünü sağlayan Almanya’dır.
Trump’ın DSÖ’ye Tepkileri
Trump’ın DSÖ’dan ayrılması, beklenmedik bir durum olarak değerlendirilmiyor. 2020 yılında, ilk başkanlık döneminde, DSÖ’yü Çin’in COVID-19’un kökenleri konusunda “dünyayı yanıltma” çabalarına yardım etmekle suçlayarak, kuruluştan ayrılma adımları atmıştı. DSÖ, bu iddiaları şiddetle reddederek, Pekin’e COVID-19’un enfekte hayvanlarla insan teması yoluyla mı yoksa bir laboratuvar araştırması yoluyla mı kaynaklandığını belirlemek için veri paylaşma konusunda baskı yapmaya devam ettiğini vurgulamıştır.
Trump ayrıca, ABD’nin DSÖ’ye yaptığı katkıları askıya almış ve bir asırdır dünyanın en kötü sağlık acil durumu ile mücadele ederken, 2020-2021 yıllarında önceki iki yıllık bütçelere kıyasla yaklaşık 200 milyon dolarlık bir kayba yol açmıştır. ABD yasalarına göre, DSÖ’den ayrılmak için bir yıllık bildirim süresinin geçirilmesi ve ödenmemiş ücretlerin ödenmesi gerekmektedir. Ancak, ABD’nin çekilme süreci tamamlanmadan önce Joe Biden, ülkenin başkanlık seçimlerini kazanarak 20 Ocak 2021’de göreve başlamış ve bu durumu sonlandırmıştır.