Ay’ın Dünya’dan görünmeyen uzak yüzü hakkındaki yeni bilimsel bulgular, bu gizemli bölgenin iç yapısının tahmin edilenden çok daha soğuk olduğunu ortaya çıkardı. Çin’in Chang’e 6 görevi kapsamında Haziran 2024’te getirilen örnekler, Ay’ın yakın yüzüne kıyasla yaklaşık 100°C daha düşük sıcaklıkta kristalleşmiş kayalar içeriyor.
İlk kez somut kanıt bulundu
Uzun süredir Ay’ın iki yüzü arasında yüzey ve jeolojik farklılıklar olduğu düşünülüyordu. Ancak bu kez, farkların Ay’ın derin iç yapısına kadar uzandığı kanıtlandı. Araştırma ekibinden Yang Li, “Ay’ın yakın ve uzak yüzlerinin hem yüzeyde hem de iç yapıda farklı olduğuna dair ilk somut kanıtı sunuyoruz” dedi.
Ay’ın Dünya’ya bakan yüzü daha düz ve koyu renkli, volkanik geçmişi güçlü bir bölge olarak bilinirken, uzak yüzü kalın kabuğu ve yoğun kraterleriyle öne çıkıyor. Yeni bulgular, bu farklılığın yalnızca yüzeyde değil, Ay’ın mantosu ve sıcaklık geçmişinde de belirgin olduğunu ortaya koydu.
Radyoaktif elementler dengesiz dağılmış
Chang’e 6’dan getirilen yaklaşık 2,8 milyar yıllık örnekler, mantonun derinlerinden gelen lavlardan oluşmuş ve 1100°C civarında kristalleşmiş durumda. Bu, Apollo görevlerinde alınan yakın yüz örneklerinden yaklaşık 100°C daha düşük bir sıcaklık.
Bilim insanları bu farkın, uzak yüzeyde uranyum, toryum ve potasyum gibi radyoaktif elementlerin daha az bulunmasından kaynaklanabileceğini düşünüyor. Bu elementlerin erken dönemde yakın yüze göç etmiş olabileceği ve orayı daha sıcak ve volkanik hale getirdiği tahmin ediliyor. Ancak bu dengesizliğin kesin nedeni hâlâ bilinmiyor.
Olası senaryolar: Çarpışma ya da küçük bir “kardeş Ay”
Uzmanlar, bu farklılığı açıklamak için birkaç teori üzerinde çalışıyor:
-
Dev asteroid çarpması Ay’ın iç yapısını yeniden şekillendirmiş olabilir.
-
Ay, geçmişte daha küçük bir “kardeş gövde” ile birleşmiş ve bu birleşme dengesiz element dağılımına yol açmış olabilir.
-
Dünya’nın güçlü kütleçekimi, Ay’ın içindeki elementlerin hareketini etkilemiş olabilir.
Araştırmacılardan Xuelin Zhu, “Yakın ve uzak yüz arasındaki farkların yalnızca yüzeyde değil, derinlerde de devam ettiğini gösteriyoruz. Bu, Ay’ın evrim tarihine dair yeni bir pencere açıyor” dedi.
Bu çarpıcı bulgular, 30 Eylül’de Nature Geoscience dergisinde yayımlandı ve Ay’ın oluşum teorilerinde önemli revizyonlar yapılabileceğini işaret ediyor.