AB üyesi ülkeler tarafından 25 Mayıs’ta kabul edilen Yapay Zeka Yasası, 12 Temmuz’da Birliğin Resmi Gazetesi’nde yayımlanmasının ardından bugün yürürlüğe girdi. Dünyanın ilk “Yapay Zeka Yasası” olarak bilinen bu kurallar, aşamalı olarak AB üyesi 27 ülkede yapay zeka alanındaki düzenlemeleri uyumlu hale getirecek.
Yapay Zeka Yasası’nın Temel Hedefleri
Yasanın temel amacı, AB ülkelerinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin temel insan haklarına ve güvenliğine zarar vermeden işlemelerini sağlamak. Bu nedenle kurallar, yapay zeka sistemlerini topluma zarar verme seviyesine göre gruplandırıyor. Risk derecesi arttıkça kurallar daha katı hale geliyor.
Risk Derecelendirmesi ve Düzenlemeler
- Yüksek Riskli Sistemler: Ulaşım, sınav puanlaması, cerrahi işlemler, istihdam prosedürleri, banka kredileri değerlendirmeleri ve vize başvurularının incelenmesi gibi insan hayatını ciddi şekilde etkileyebilecek alanlar yüksek riskli olarak sınıflandırıldı.
- Az Riskli Sistemler: Yapay zeka destekli video oyunları ve spam filtreleri gibi uygulamalar daha düşük riskli olarak değerlendiriliyor. AB Komisyonu, halihazırda Birlik üyesi ülkelerde kullanılan sistemlerin büyük çoğunluğunun bu kategoriye girdiğini belirtiyor.
Yasaklanan Sistemler ve Uygulamalar
- Kabul Edilemez Risk Grubu: Yüz görüntülerinin internetten veya kapalı kamera sistemlerinden alınması, iş yerinde ve eğitim kurumlarında duygu tanıma, sosyal puanlama, cinsel yönelim veya dini inançlar gibi hassas verileri çıkarmak için biyometrik sınıflandırma yapılması yasak kapsamına giriyor.
- Manipülatif Sistemler: İnsan davranışını manipüle eden veya insanların zafiyetlerinden yararlanan yapay zeka sistemleri de yasaklanıyor.
Genel Amaçlı Yapay Zeka Sistemleri
Video, metin, görüntü oluşturma, başka dilde konuşma, hesaplama veya bilgisayar kodu yazma gibi çok çeşitli görevleri yerine getirebilen büyük sistemlere özel kurallar getiriliyor. Bu “genel amaçlı yapay zeka” sistemlerinin piyasaya sürülmeden önce çeşitli şeffaflık kriterlerine uyması gerekecek.
Uygulama ve Cezalar
Kurallara uymayan şirketleri küresel cirosuna oranlı milyonlarca avroluk para cezaları bekliyor. Örneğin, yasaklı bir teknolojinin kullanılması halinde söz konusu şirkete 35 milyon avroya ya da küresel cirosunun %7’sine kadar para cezası kesilebilecek. Başka hükümlerin ihlali durumunda ise 15 milyon avroya veya cironun %3’üne kadar para cezaları verilebilir.
Yasanın Uygulanma Takvimi
Yasanın bugün yürürlüğe girmesinin ardından yasaklar, 6 ay sonra uygulanabilir hale gelecek. Genel amaçlı yapay zeka modelleri için yönetim kuralları ve yükümlülükler ise 12 ay sonra geçerli olacak. Yasa, tüm boyutlarıyla 2 yıl sonra tamamen uygulanabilir olacak.