Yapay zekânın toplumsal etkileri üzerine tartışmalar sürerken, Alan Turing Enstitüsü ve LEGO Group iş birliğiyle yürütülen kapsamlı bir araştırma, dikkatleri çocukların bu teknolojiyle olan ilişkisine çevirdi. 8-12 yaş aralığında 780 çocukla yapılan ankete göre, Birleşik Krallık’taki her 5 çocuktan biri, ChatGPT, Gemini ya da Snapchat’in My AI gibi üretken yapay zekâ araçlarını aktif olarak kullanıyor.
Ancak uzmanlara göre büyük bir sorun var: Bu araçlar, çocukları değil yetişkinleri merkeze alarak geliştirildi.
Özel okulda yapay zekâyla tanışıyor, devlet okulunda dışarıda kalıyorlar
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, özel ve devlet okulları arasındaki yapay zekâya erişim uçurumu. Özel okullarda öğrencilerin %52’si üretken yapay zekâyı kullanırken, bu oran devlet okullarında yalnızca %18. Bu fark, geleceğin dijital okuryazarlığında ciddi bir eşitsizliğe zemin hazırlıyor.
Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar AI’ye duygusal bağ kuruyor
Destekleyici eğitime ihtiyaç duyan çocuklar, yapay zekâyı yalnızca bilgi edinmek için değil, kendilerini ifade etmek, kişisel tavsiye almak, sosyalleşmek ve hatta yalnızlıklarını paylaşmak için kullanıyor. Araştırmaya göre bu çocukların %53’ü AI’ye duygularını ifade etmek için başvururken, %37’si AI’yi “arkadaş” gibi görüyor.
Bu veriler, yalnızca ödevlerde yardım alınmadığını; çocukların yapay zekâyı duygusal bir araç olarak benimsediğini ortaya koyuyor.
“Neden AI benim gibi görünmüyor?”
Yapay zekâ görsel araçlarıyla yaratıcı çalışmalar yapan çocuklar arasında, özellikle çocukların görünürlüğü ve temsil sorunları öne çıkıyor. Özellikle farklı etnik kökene sahip çocuklar, AI’nin kendilerini yansıtmadığını belirtiyor. Çocuklardan biri, “Benim gibi bir çocuk resmi istediğimde beyaz Amerikalı bir çocuk çıkıyor, o ben değilim” diyerek temsil sorununu somutlaştırıyor.
AI’nin çevresel etkisi çocukların kararlarını etkiliyor
Araştırmanın en çarpıcı sürprizi ise çevre bilinciyle ilgili. Yapay zekânın yüksek enerji ve su tüketimi gibi çevresel maliyetlerini öğrenen bazı çocuklar, bu nedenle AI kullanmayı bıraktıklarını söylüyor. Bu bilinç, sadece bilgi alan değil, davranışlarını buna göre değiştiren bir kuşağın yükseldiğini gösteriyor.
Öğretmenler ve veliler kopya çekmeden değil, içerik kalitesinden endişeli
Toplumun genelinde yapay zekâ ile ilgili olarak “kopya çekme” endişesi baskın olsa da araştırmada ebeveynlerin %82’si uygunsuz içerik, %77’si ise yanlış bilgiye maruz kalma konusunda daha kaygılı olduğunu belirtti. Öğretmenler ise özellikle öğrenci katılımının azaldığını ve yaratıcılığın gerilediğini gözlemliyor.
Politika çağrısı: Çocuklar kullanıcı değil, tasarım ortağı olmalı
Araştırma, politika yapıcılara ve teknoloji geliştiricilere net mesajlar veriyor: Çocuklar bu araçları kullanıyorsa, tasarım süreçlerinde de yer almalılar. Araçlar tüm çocukları kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmeli. AI okuryazarlığı, özellikle devlet okullarına ve kaynakları sınırlı eğitim kurumlarına ulaştırılmalı.
Bu nesil, yapay zekâyı şekillendiren ilk kuşak olabilir
Tarihsel olarak bakıldığında; Y kuşağı internetin yükselişiyle, Z kuşağı sosyal medyayla tanımlandı. Şimdi ise Alfa kuşağı, yapay zekâyla büyüyen ve bu teknolojiyi dönüştürecek ilk jenerasyon olabilir.
Asıl tehlike, çocukların yapay zekâyı kullanması değil; bu araçların onları dinlememesi. Bu sessiz kuşak, geleceğin etik, adil ve kapsayıcı AI sistemlerini şekillendirecek. Bugün onları dinlemezsek, yarının teknolojileri yine aynı sorunları tekrar edecek.