Nihat Sami Banarlı’nın Edebiyat Dünyasındaki Yeri
Fatih Alay Köşkü’nde bulunan Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi’nde düzenlenen etkinlik, Türk edebiyatının önemli isimlerinden Nihat Sami Banarlı’nın hayatı ve eserleri üzerine yoğunlaştı. İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürü Coşkun Yılmaz, Banarlı’nın eserleriyle ilk kez edebiyat fakültesi tarih bölümü öğrencisi olduğu dönemde tanıştığını belirterek, “Onunla asıl tanışmam radyoculuk yıllarıma denk geliyor. Hazırladığım programda, rahmetlinin ‘İman ve Yaşama Üslubu’, ‘Türkçenin Sırları’ ve ‘Edebiyat Sohbetleri’ gibi pek çok eserinden faydalandım.” dedi.
Yılmaz, Banarlı’nın Türkçeyi kullanışındaki ustalığı ve konuları anlatış biçimini etkileyici bulduğunu ifade ederek, “Aynı zamanda Yahya Kemal’i toplumla buluşturan önemli bir figürdür.” diye ekledi. İslam Ansiklopedisi’nde Şeyma Güngör tarafından kaleme alınan biyografisine atıfta bulunan Yılmaz, Banarlı’nın çok çalışkan ve azimli bir insan olduğunu vurgulayarak, “Nihat Sami Banarlı gibi isimleri anmak, sadece kendi kültürümüze hizmet etmiş bir ismi hatırlamakla kalmaz. Asıl olarak Türkçeyi savunmak ve bu milletin temel değerleriyle ilgili derin bir anlayış geliştirmek anlamına gelir.” değerlendirmesinde bulundu.
Banarlı ile Tanışma Anıları
Etkinlikte söz alan Prof. Dr. Şeyma Güngör, Banarlı ile İstanbul Fetih Cemiyeti’ndeki bir kitap takdim töreni sonrasında tanıştığını anlatarak, “Türkoloji okuduğumu öğrenince bizlere ilgi gösterdi ve cemiyete davet etti. İlk gidişimizde edebiyat üzerine sohbet ettik. Birkaç gün sonra tekrar ziyaretimize geldiğimizde bilgi seviyemizi yokladı ve üçüncü veya dördüncü ziyaretimizde çalışıp çalışmayacağımızı sordu. Biz de kabul ettik ve 1966’dan 1974’teki vefatına kadar Fetih Cemiyeti’nde onun hizmetinde bulunduk.” ifadelerini kullandı.
Güngör, Trabzonlu seçkin bir ailenin çocuğu olan Banarlı’nın hayatına dair şu bilgileri paylaştı: “Dedesi ve babası devletin üst kademelerinde görev yapmış şairler ve ediplerdir. Ailesi maddi olarak iyi durumdayken, 1. Dünya Savaşı’nda Trabzon’daki mülklerini kaybetmişler. Aile İstanbul’a taşınarak Fatih’te yaşamaya başlamıştır. Banarlı, 11 yaşında Fatih yangınında aile konaklarını kaybetmiştir. Ailenin erkekleri savaşa gitmiş, bu durum onun hayatında derin etkiler bırakmıştır. Banarlı, ortaöğretimde edebiyata büyük bir ilgi duymuş ve Fuat Köprülü’nün ders verdiği İstanbul Edebiyat Fakültesi’ne girmiş, orayı bitirdikten sonra Edirne’de öğretmenlik yapmaya başlamıştır.”
Banarlı’nın Eşsiz Tarzı
Evlerinde düzenli olarak sohbet meclisleri kurulduğunu, Banarlı’nın bu toplantılara katılan kişileri dikkatle takip ettiğini ve burada edindiği gözlemlerin onun şahsiyetinde ve meslek seçiminde büyük rol oynadığını aktaran Güngör, Banarlı’nın disiplinli, titiz ve istikrarlı bir karaktere sahip olduğunu belirtti. “Sekiz yıl boyunca yanında çalıştım, yaz-kış evinde veya iş yerinde ceketini çıkardığına hiç rastlamadım. Her zaman kravat takar ve kravatının üzerine Fetih Cemiyeti’nin iğnesini takardı.” diyerek onun titizliğini vurguladı.
Güngör, Banarlı’nın kendine özgü bir konuşma tarzı ve etkileyici bir sesi olduğunu, kelimeleri özenle seçtiğini, konuşmalarında özellikle tonlama, vurgu, duraklar ve cümlelerin ritmine büyük dikkat ettiğini ifade etti. “Banarlı’nın konuşmasını dinleyip de etkilenmemek mümkün değildi.” dedi.
Türkçeye Katkıları
Prof. Dr. Hayati Develi, Banarlı’nın ismini ilk kez gazetelerde duyduğunu ve ardından eserlerini okumaya başladığını belirtti. “Akranlarının ve kendisinden sonraki nesillerin Türkçe konusundaki görüşlerinin önemli bir kısmı Banarlı’nın eserlerinden beslenmiştir.” diyerek onun Türkçe’nin derinliklerine yaptığı katkıları vurguladı.
Develi, “Nihat Sami Banarlı, ‘Türkçe’nin Sırları’ adlı eserinde sadece eski kelime ve yeni kelime tartışmalarının ötesinde, Türkçe’nin genişliğini ve imkanlarını gösteren, onu edebiyatla harmanlayan bir yaklaşım sergilemiştir. Bu yönüyle nesilleri derin bir şekilde etkilemiştir.” şeklinde konuştu.
Prof. Dr. Kazım Yetiş ise Yahya Kemal’in Türk kültürünün büyük bir hazinesi olduğunu ifade ederek, “Bu hazineyi sokağa dökmemek gerekir. Banarlı, Yahya Kemal’in sohbetlerinde yer almış ve onunla görüş alışverişinde bulunmuştur. Bu konuşmalar ‘Yahya Kemal Yaşarken’ adlı kitapta toplanmıştır.” dedi.
Yetiş, Banarlı’nın birçok cepheye sahip olduğunu ve pek çok öğrenci yetiştirdiğini belirterek, “Edirne Lisesi’nden başlayan bir öğretmenlik kariyeri var. Gerçekten iyi bir öğretmendi. Yetiştirdiği öğrenciler bunun en büyük kanıtı. Banarlı, edebiyat kitaplarıyla tüm Türkiye’nin hocası olmuştur. Biz de ders kitabı yazdık ama Türkiye’deki en iyi edebiyat kitabı, merhum Nihat Sami Banarlı’nın eseridir.” şeklinde sözlerini tamamladı.