Türk Dizilerinin Küresel Etkisi
Türk dizileri, Türkiye’yi ABD ve İngiltere’nin ardından üçüncü büyük televizyon ihracatçısı konumuna yükseltti. Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, dünya genelinde yaklaşık 700 milyon kişi Türk dizilerini izlemektedir. Özellikle Orta Doğu, Balkanlar ve Türk dilinin konuşulduğu Asya ülkelerinde büyük bir popülariteye sahip olan bu diziler, tarihsel bağlar, ortak gelenekler ve paylaşılan kültürel kimliklerle birçok farklı bölge ile derin bir bağ kurmaktadır.
Türk dizilerinin dünya çapındaki başarısı, pek çok platformda tartışılmakta ve Northwestern Üniversitesi’nde “Global Turkish TV Drama” (Küresel Türk Televizyon Dizileri) adı altında ders olarak ele alınmaktadır.
Dr. Yasemin Y. Çelikkol’un Görüşleri
Northwestern Üniversitesi Katar kampüsünde görev yapan Dr. Yasemin Y. Çelikkol, Türk dizilerinin başarısını ve bu yapımların etkisini analiz eden bir ders vermektedir. Bulgaristan Türklerinden gelen, ABD’de büyüyen ve burada eğitim alan Çelikkol, Türk dizileri üzerine doktora yapmış ve bu alanda derinlemesine araştırmalar gerçekleştirmiştir.
Çelikkol, Türk dizilerinin Bulgaristan ve Rusya’da önemli bir başarı kaydettiğini belirterek şu ifadeleri kullanmıştır: “Küçükken Türklerin Bulgar medyasındaki yansımalarını gözlemledim. Türkler her zaman gerici, barbar ve kötü Müslüman imajıyla tanıtıldı. Komünizm döneminde Bulgaristan ve Türkiye ilişkileri oldukça gergindi. Ancak Türk dizileri bu olumsuz propagandayı yerle bir etti.”
Bulgar milliyetçilerinin bu gelişmelerden rahatsız olduğunu ifade eden Çelikkol, “Örneğin, geçmişte Bulgarlar tatil için Yunanistan’ı tercih ederken artık Türkiye’yi seçmeye başladılar. Sağlık turizmi için bile Türkiye’ye gelmeye başladılar. Büyüdüğüm dönemde Türkler aleyhine oluşturulan nefret söylemlerine tanıklık ederken, Bulgarların Türkiye’ye koşarak gelmelerini görmek benim için oldukça şaşırtıcıydı,” şeklinde açıklamalarda bulundu.
Türk Dizilerinin Rusya’daki Etkisi
Çelikkol, Türk dizilerinin Rusya’daki etkilerini de vurgulayarak, “Rusya’daki genel algı, Türkiye’nin Doğu kültürüne sahip, Müslüman ve gerici bir ülke olduğu yönündeydi. Ancak ‘Muhteşem Yüzyıl’ dizisi yayımlandıktan sonra Ruslar Türkiye’ye akın etmeye başladılar. Daha önce de tatil ve ticaret amacıyla geliyorlardı, fakat bu kez Hürrem’in yüzüğünü bulmak için Kapalıçarşı’ya, çekim yerlerini görmek için ya da bazı çekim yerlerinde ev satın almak amacıyla geldiler,” dedi.
Türk Dizilerinin Global Başarısı
Türk dizilerinin popülerlik sürecinin, Orta Doğu’da “Gümüş” dizisi ile başladığını belirten Çelikkol, Balkanlarda ise “Binbir Gece” dizisinin öne çıktığını ifade etti. Latin Amerika’da “Fatmagül’ün Suçu Ne” dizisi dikkat çekmişken, Afrika’da ise “Muhteşem Yüzyıl” büyük ilgi görmüştür.
Çelikkol, Türk dizilerinin etkisi ve öğrencilerinin ilgisi nedeniyle bu konuyu ele alan bir ders vermeyi üniversiteye önerdiğini ve dersin yoğun ilgi gördüğünü aktardı. “Dersin adı ‘Global Turkish TV Drama’, yani dünya çapında Türk dizilerinin yayılma süreci. Üniversitede 3. ve 4. sınıf öğrencilerine veriyoruz. Katılım oldukça fazla, fakat kapasitemiz dolu. Derste konuyu bilimsel bir perspektiften ele alıyoruz,” dedi.
Türk Dizilerinin Çok Boyutlu Analizi
Çelikkol, derslerinde Orta Doğu, Katar, Irak, Fas, Mısır, Filistin, Gana, Bulgaristan, İsveç, Kazakistan, Rusya, Küba, Arjantin, Brezilya, Hindistan ve Endonezya gibi çeşitli ülkelerden Türk dizileri hakkında bilimsel makaleler okuduklarını açıkladı. “Farklı açılardan yapımlara bakıyoruz. İzleyicilerin dizilerle ilgili düşünceleri, neden izledikleri, neden sevdikleri ya da neden rahatsız oldukları gibi soruları ele alıyoruz,” şeklinde devam etti.
Okunan makalelerde akademisyenlerin Türk dizilerine yönelik farklı bakış açıları sunduğunu belirten Çelikkol, “Örneğin, Türk dizileri yumuşak güç olarak mı oluşturulmuş, yoksa pazarda bir eksikliği mi dolduruyor? İzleyicilerin neden Türk dizilerini tercih ettikleri üzerine çeşitli analizler yapılıyor,” dedi.
Dünya Genelinde Türk Dizilerinin Yükselişi
Çelikkol, Türk dizilerinin başarısının tek bir nedene bağlı olmadığını vurgulayarak, “Özellikle Müslüman toplumlar, ‘Diriliş Ertuğrul’ dizisini izleyerek, Müslümanları güçlü, onurlu ve dünya lideri olarak görme fırsatı buluyor. Bu durum, bazı bölgelerde moral kaynağı oluyor ve bu da tehdit olarak algılanabiliyor,” yorumunu yaptı.
Çelikkol, “Diriliş Ertuğrul” dizisinin etkisiyle Pakistan’da pek çok çocuğa “Ertuğrul” adının verildiğini de belirtti.
Kültürel Hegemonyaya Tepki
Türk dizilerinin izleyiciler üzerindeki etkisini kırmak amacıyla Hindistan, İsrail gibi ülkelerde karşıt yapımlar üretildiğini söyleyen Çelikkol, ayrıca Japonya’da izlenen Türk dizilerini araştırdığını kaydetti. Bir Türk olarak Türk dizilerinin başarısından gurur duyduğunu dile getiren Çelikkol, “Dünyada artık insanlar Batı kültür hegemonyasından bıktı ve yoruldu. Hollywood, her ne kadar güçlü olsa da, birçok insan başka ülkelerin yapımlarının da en az o kadar kaliteli olabileceğini fark ediyor,” dedi.
Çelikkol, Türk dizilerinin ailelerle birlikte rahatça izlenebileceğini belirterek, “Son dönemde Netflix’teki Türk yapımı diziler popülerlik kazandı. Ancak bazı yapımlar, Türk dizilerinin özgün temalarını kaybetmeye çalışıyorlar. Bu da bence yanlış bir yaklaşım,” şeklinde ifade etti.
Türk Dizilerinin Küresel İlişkileri
Türk dizilerinin dünyanın birçok yerinde tekrar tekrar izlendiğini söyleyen Çelikkol, “Katar’da bir Uber şoförü, Afganistan’dan gelmişti ve ‘Diriliş Ertuğrul’ dizisini hem kendi dilinde hem de İngilizce olarak üç kez izlediğini söyledi. Bu durum, Afganistanlı bir şoförün Osmanlı’nın yeniden yükselişini arzuladığını ve Müslümanların dünyayı yönetmesini istediğini ortaya koyuyor,” şeklinde konuştu.
Çelikkol, Türk dizilerinin etkisiyle birçok insanın Türkçe öğrenmeye başladığını ifade ederek, “Yunanistan’da bile Türkçe kursları dolmuş durumda. Teksas’ta Meksika kökenli bir aile, Türk dizilerini İngilizce alt yazı ile izlemek istemiyordu çünkü hikayede bir şeyler kaçırdıklarını hissediyorlardı. Ailecek Türkçe öğrenmeye çalışıyorlardı,” dedi.
Etiyopya ve Somali gibi ülkelerde de Türk dizilerinin etkisiyle Türk kültürüne ait unsurların benimsendiğini belirten Çelikkol, “Bu yapımlar Afrika’da ticareti artırdı. Orta Doğu’ya Türkiye’den birçok mobilya ve mutfak eşyası gönderildi. Türk dizileri, ticari, turistik ve en önemlisi yumuşak güç açısından Türkiye’yi çok farklı bir yere taşıdı,” şeklinde sözlerini tamamladı.