Aygün Çam’ın Elazığ Türkülerine Dair Araştırmaları
Türk halk müziği sanatçısı ve araştırmacı-yazar Aygün Çam, Elazığ türkülerine yönelik gerçekleştirdiği derleme ve araştırma çalışmalarında dikkat çekici bir bulguya ulaştı. Çam, TRT repertuvarında Muş yöresine ait olduğu belirtilen “Yemen türküsü”nün aslında Elazığ’ın Harput yöresine ait olduğunu tespit etti. Bu anlamda, “Türkü, 1905 yılında Elazığ’da Yemen’e giden redif alaylarının söylediği bir ağıttır” diyen Çam, “Bu eserin Elazığ’da yazıldığı ve söylendiği, yerel kaynaklarda açıkça kayıtlıdır. Ancak TRT repertuvarında, türkünün 1944 yılında Muzaffer Sarısözen tarafından derlendiği, kaynak kişinin Duriye Keskin olduğu ve yörenin Muş olarak geçtiği bilgisi yer alıyor” ifadelerini kullandı.
Yaptıkları kapsamlı araştırmalar sonucunda önemli belgelere ulaştıklarını belirten Çam, konuyla ilgili olarak en eski resmi belgenin 1936 yılında Elazığ Valiliği tarafından yayımlanan “Elaziz Halk Türküleri ve Oyunları” adlı kitap olduğunu vurguladı. 50 tane Elazığ yöresine ait türkünün yer aldığı bu eserin Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde bulunduğunu ifade eden Çam, Yemen türküsünün de bu eserde yer aldığını belirterek, “Eser için kaynak kişi olarak Hafız Osman Öge gösterilmiş, derlemeyi Elazığ Halkevi Güzel Sanatlar Komitesi yapmış ve Vasfi Akyol notaya almıştır” şeklinde konuştu.
Öte yandan, bu kitabın Türkiye Cumhuriyeti Maarif Derleme Müdürlüğü’nün logosunu taşıdığını belirten Çam, bunun da eserin Elazığ’da resmi olarak derlendiğini açıkça ortaya koyduğunu ifade etti. 1937 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Elazığ Halkevi’ni ziyaretinde, Hafız Osman Öge’nin Atatürk’ün sevdiği türkülerden biri olan “Aş Yedim Dilim Yandı” eserinin ardından “Yemen türküsünü” seslendirdiğini anlatan Çam, “Bu bile türkünün Harput ezgisi olduğunu kanıtlayan tarihi bir detaydır” dedi.
Atatürk’ün sevdiği ve Türk tarihine damga vuran en önemli eserlerden biri olan Yemen türküsünün, Muş değil Elazığ’ın Harput yöresine ait olduğu belgelerle ortaya çıktığını dile getiren Çam, TRT’ye gerekli düzenlemeleri yapması için dilekçe ve raporlar sunduklarını belirtti.
Türkülerin Tarihsel Arka Planı
Elazığ yöresine ait türküler ile ilgili derleme çalışmaları ve araştırmaları yürüttüğünü ifade eden Çam, şu ifadeleri kullandı:
- ”Yaptığım çalışmalarda, bir Elazığ türküsünün TRT repertuvarında Muş yöresine ait olarak geçtiğini gördüm. Bununla ilgili geniş çaplı bir araştırma gerçekleştirdim. Bizler Elazığ’da bu türkünün Harput yöresinde 1905 yılında redif alaylarının kışlanın önünde toplanıp Yemen’e giden askerin türküsü olduğunu biliyoruz.”
- “Bu türküyü yazanın da seslendirenin de kimler olduğu Elazığ’da kayıtlıdır. Bununla ilgili bir çalışma gerçekleştirdik. Elime ilk ulaşan belge İstanbul Beyazıt Kütüphanesi’nde de mevcut. 1936 yılında Elazığ Valiliği tarafından bastırılan Elaziz Halk Türküleri ve Oyunları adlı bir kitap var. Bu eser, 1936 yılında derlenmiş ve içerisinde 50 Elazığ türküsü bulunmaktadır. Bu 50 Elazığ türküsünden biri de Yemen türküsü olarak geçiyor. Kaynak kişi, Hafız Osman Öge, Elazığ Halkevi Güzel Sanatlar Komitesi ise derlemiş ve Vasfi Akyol da notaya almıştır.”
”Böylesi önemli bir belgeye ulaştık ama TRT repertuvarında yer alan bilgide ise 1944 yılında kaynak kişinin Duriye Keskin olduğu, Muzaffer Sarısözen tarafından derlendiği ve yörenin Muş olarak geçtiği söylenmektedir. Elazığ’da bu türkü söylenen tarihten 8 yıl önce resmi bir şekilde yine sağ üst köşesinde yazılana göre, TC Maarif Derleme Müdürlüğü’nün de logosu bulunmaktadır. Resmi olarak Elazığ’da derlenen bir eser olduğunu söyleyebiliriz.”
İtiraz Süreci ve Talepler
”Yaptığımız çalışmalarda tarih boyunca redif kışlalarının hiçbir zaman Muş’tan hareket etmediği, özellikle Yemen cephesinin tamamen Harput’taki o dönemki ismiyle Ma’mûretü’l-Azîz vilayetindeki askeri birliklerin buradan hareket ettiği açıkça bilinmektedir. Biz TRT’ye gerekli itirazlarımızı yaptık, dilekçelerimizi ve raporlarımızı sunduk. Eserin yeniden düzenlenerek yörenin tekrardan Elazığ olarak yazılmasını talep etmekteyiz. Ayrıca, 1937 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Elazığ ziyaretinde Elazığ Halkevi’nde düzenlenen bir gecede Hafız Osman Öge, kent yöresine ait türküleri seslendirirken, Atatürk’ün en sevdiği iki türkü olan “Aş Yedim Dilim Yandı” türküsünden sonra Gazi Mustafa Kemal Atatürk için bir Harput ezgisi olarak Yemen türküsünü seslendirmiştir.”