Dünya genelinde büyük teknoloji ve perakende devleri son günlerde on binlerce çalışanı işten çıkarırken, yapay zekâ çağının istihdam üzerindeki etkileri yeniden tartışma konusu haline geldi. Amazon, Meta, FedEx, General Motors ve Target gibi devlerin aldığı kararlar, “ekonomik rasyonalite mi, yoksa yapay zekâ bahanesi mi?” sorusunu gündeme taşıdı.
Amazon, Meta ve Chegg radikal küçülmeye gidiyor
Amazon, bu hafta yaklaşık 14.000 pozisyonu kapatacağını açıkladı. Şirketin yöneticisi Beth Galetti, yapay zekâ teknolojilerinin dönüştürücü etkisine dikkat çekerek, organizasyonun “daha yalın, daha çevik ve müşteri odaklı” hale gelmesi gerektiğini söyledi. Benzer şekilde Meta, Kaliforniya ve Washington eyaletlerindeki ofislerinden yüzlerce çalışanını işten çıkarıyor. Çevrimiçi eğitim platformu Chegg ise, “yapay zekânın yeni gerçeklikleri” gerekçesiyle iş gücünü yüzde 45 oranında azaltma kararı aldı.
FedEx, Paramount, Target, General Motors ve UPS gibi birçok Amerikan şirketi de aynı dönemde toplu işten çıkarmalar açıklayarak, yapay zekâyı dolaylı bir gerekçe olarak öne sürdü.
“Yapay zekâ bahanesiyle işten çıkarmalar yapılıyor” iddiası
Ekonomistler, şirketlerin bu süreci yapay zekânın yükselişiyle açıklamasının gerçeği tam olarak yansıtmadığı görüşünde. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ekonomi profesörü David Autor, NBC News’e verdiği demeçte, “Bir şirketin ‘yapay zekâ verimliliği nedeniyle işten çıkarıyoruz’ demesi, ‘ekonomik yavaşlama yaşıyoruz’ demesinden çok daha kolaydır” ifadelerini kullandı. Autor’a göre, birçok şirket yapay zekâyı “itibar koruma kalkanı” olarak kullanıyor.
“Bu, tipik ekonomik döngülerin bir yansıması olabilir”
BBC’ye konuşan Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı Direktörü Martha Gimbel ise, mevcut tabloyu abartılı bulanlardan. “Yapay zekâ kelimesi geçtiğinde insanlar olayı farklı algılıyor. Ancak şu ana kadar gördüklerim, şirketlerin işe alım ve işten çıkarma döngülerinde tipik ekonomik modellerden farklı görünmüyor,” diyen Gimbel, bu trendin küresel ekonomideki genel durgunluğun doğal bir sonucu olabileceğini savundu.
Yeni ekonomi: Daha az iş, daha fazla otomasyon?
Uzmanlara göre, yapay zekâ üretkenliği artırırken insan istihdamını azaltma potansiyeline sahip. Ancak birçok ekonomist, bugünkü işten çıkarmaların henüz yapay zekânın doğrudan sonucu değil, şirketlerin gelecekteki dönüşüme hazırlık aşaması olduğunu düşünüyor. Bu da “Yapay zekâ daha az iş mi yaratacak, yoksa kötü bir ekonomi daha fazla yapay zekâ mı üretecek?” sorusunu gündemde tutmaya devam ediyor.
Birçok analist, şirketlerin şu anda kısa vadede maliyetleri azaltmak için küçüldüğünü, ancak uzun vadede yapay zekâ destekli üretkenlik artışıyla yeniden yapılanacağını öngörüyor.