Üsküdar Üniversitesi tarafından merhum Prof. Dr. Ersin Nazif Gürdoğan anısına düzenlenen 2. Tasarruf ve İsraf Sempozyumu, israf kavramını yalnızca ekonomik değil; psikolojik, sosyolojik ve kültürel boyutlarıyla ele alarak verimliliğin zihinsel temellerine odaklandı.
İsraf artık sadece para değil, insan ve anlam kaybı
NP Sağlık Yerleşkesi İbni Sina Oditoryumu’nda gerçekleştirilen sempozyumda, israfın günümüzde yalnızca maddi kaynakların değil; zamanın, duyguların, ilişkilerin ve toplumsal güvenin de bilinçsiz tüketimi anlamına geldiği vurgulandı. Akademisyenler, modern tüketim kültürünün insan davranışlarını şekillendiren görünmez bir baskı mekanizmasına dönüştüğüne dikkat çekti.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “İnsan Homo Economicus değil, Homo Psychologicus’tur”
Sempozyumun Onursal Başkanı Nevzat Tarhan, kaynak yönetiminde en belirleyici unsurun akıl değil duygular olduğunu belirterek, davranışsal iktisadın bu noktada kritik bir rol oynadığını söyledi. Tarhan’a göre, verimliliğin sürdürülebilir olabilmesi için bireyin “istek” ile “ihtiyaç” arasındaki farkı ayırt edebilmesi gerekiyor.
Haz tüketimi geçici, anlam üretimi kalıcı
Tarhan konuşmasında nörobilim temelli bir ayrım yaparak, dopaminin hazla, serotoninin ise anlamla ilişkili olduğunu vurguladı. Haz odaklı tüketimin kısa vadeli tatmin sağladığını, ancak uzun vadede tatminsizlik ve kontrol kaybına yol açtığını ifade etti. Anlam temelli yaşamın ise hem bireysel hem toplumsal verimliliği artırdığına dikkat çekti.
Çocuklukta öğrenilen bütçe bilinci hayatı şekillendiriyor
Kaynak yönetiminin yalnızca finansal değil, aynı zamanda psikolojik bir beceri olduğunu belirten Tarhan, çocukların erken yaşta bütçe yönetimini öğrenmesinin zaman, ilişki ve duygu yönetimini de güçlendirdiğini söyledi. Bu yaklaşımın, israfla mücadelede en etkili uzun vadeli yatırım olduğunun altı çizildi.
“Görünür olma kültürü” israfı körüklüyor
Sosyal medya ve dijitalleşmenin tüketimi teşvik eden yapısına dikkat çekilen sempozyumda, beğeni ve onay arzusunun bireyleri ihtiyaç dışı harcamalara ittiği vurgulandı. Lüks tüketimin normalleşmesinin, utanma ve ölçülülük duygusunu zayıflattığı ifade edildi.
Prof. Dr. Mehmet Duruel: “Sorun kaynak kıtlığı değil, adaletsiz kullanım”
İskenderun Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Duruel, israfın temelinde kaynak yetersizliğinden çok yönetim ve paylaşım sorunu olduğunu söyledi. Dünya genelinde üretilen gıdanın yaklaşık üçte birinin israf edildiğini hatırlatan Duruel, artan tüketimin mutluluk üretmediğini, aksine stres ve yalnızlığı artırdığını belirtti.
Prof. Dr. Mehmet Zelka: “Gelecek nesillerden borç alıyoruz”
Rektör Danışmanı Prof. Dr. Mehmet Zelka ise doğal kaynakların hızla tükendiğine dikkat çekerek, insanlığın 2025 yılına ait kaynakları yılın ilk aylarında tükettiğini söyledi. İsrafla mücadelenin yalnızca kamu politikalarıyla değil, bireysel farkındalıkla mümkün olabileceğini vurguladı.
Çözüm odaklı yaklaşım: Verimliliği inşa etmek
Bu yılki sempozyumun odağının “israfı tanımlamak” değil, verimliliği nasıl inşa edebileceğimizi tartışmak olduğuna dikkat çekildi. Üretimde yalınlık, pazarlamada sadeleşme, kamu ekonomisinde etkinlik ve davranışsal maliye gibi başlıklar, çok disiplinli oturumlarda ele alındı.
Akademi, toplum ve değerler ortak zeminde buluştu
Sempozyum boyunca yapılan sunumlar, israfın yalnızca bireysel bir tercih değil; sistemsel, kültürel ve ideolojik bir sorun olduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, verimliliğin ancak anlam, etik ve uzun vadeli bakış açısıyla sürdürülebilir hale gelebileceği konusunda ortak görüş bildirdi.