Otonom Araçların Tip Onayı Yönetmeliği
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, bugün Resmi Gazete’de yayımlanan yeni düzenleme ile tam otonom araçların otonom sürüş sistemine ilişkin motorlu araçların tip onayını belirleyen yönetmeliği kamuoyuna duyurdu. Bu yönetmelik, sürücüsüz araçların yasal ve teknik altyapısını oluşturarak, bu alandaki standartları belirlemektedir. Avrupa Birliği’nin 2022/1426 sayılı tüzüğü temel alınarak hazırlanan bu düzenleme, M ve N kategorisindeki araçların otonom sürüş sistemlerine yönelik standartlar getirmektedir.
Türkiye’ye ithal edilen ve tam otonom sürüş sistemleri ile donatılmış araçların, belirlenen kriterlere uyumunu kanıtlamak için tip onayı alması gerekecektir. Yönetmelik, otonom araçların üç ana kullanım senaryosunda değerlendirileceğini belirtmektedir:
- Çift Modlu Araçlar: Manuel sürüş modundan tam otonom moda geçiş yapabilen ve belirlenmiş alanda insan veya mal taşımacılığı için tasarlanmış araçlar.
- Sabit Güzergâhlı Araçlar: Çift modlu araçlar da dahil olmak üzere, sabit bir yolculuk veya sefer çıkış ve varış noktalarına sahip önceden belirlenmiş bir güzergahta yolcu veya mal taşımacılığı için tasarlanmış araçlar.
- Otonom Park Sistemi: Belirli otopark tesislerinde araç park etme uygulamaları için tam otonom sürüş moduna sahip çift modlu araçlar. Bu sistem, dinamik sürüş görevlerini gerçekleştirmek için otopark tesisinin altyapısını (konum belirleme işaretleri, algılama sensörleri vb.) kullanabilir veya kullanmayabilir.
Otonom Araç Seviyeleri
Otonom sürüş sistemleri, genellikle beş farklı seviyede sınıflandırılmaktadır. Her seviye, aracın sürüş işlevlerinin belli bir kısmını veya tamamen otomatikleştirdiğini göstermektedir. Bu seviyeler şu şekildedir:
- Seviye 0: Sürücü, aracın tüm kontrolünü elinde tutar ve hiçbir otomasyon yoktur.
- Seviye 1: Aracın belirli fonksiyonları otomatikleştirilir, ancak sürücü her zaman kontrolü elinde bulundurur.
- Seviye 2: Aracın gaz, fren ve direksiyon kontrolü otomatikleştirilir, fakat sürücü hala dikkatli bir şekilde izlemelidir.
- Seviye 3: Aracın bazı sürüş görevleri tamamen otomatikleştirilir; ancak sürücü, gerektiğinde müdahale edebilir.
- Seviye 4: Aracın neredeyse tüm sürüş görevleri otomatikleştirilir, fakat belirli sınırlamalar altında sürücü müdahalesi gerekebilir.
- Seviye 5: Aracın tüm sürüş görevleri otomatikleştirilmiştir ve sürücü müdahalesine gerek yoktur. Bu seviyede araçlar, her türlü koşulda insan müdahalesi olmadan seyahat edebilir.
Ölümcül Kazaların Azaltılması Beklentisi
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, dünya genelinde her yıl yaklaşık 1.35 milyon ölümlü trafik kazası meydana gelmektedir ve 50 milyon kişi trafik kazalarında yaralanmaktadır. Bu kazaların %95’i insan hatasından kaynaklanmaktadır. Otonom sürüş sistemlerinin, bu kazaların önemli ölçüde azaltacağı ve trafik güvenliğini artıracağı öngörülmektedir. Bu gelişmeler, hem bireylerin hem de toplumların güvenliğini artırma potansiyeline sahiptir.