Her yıl 16 Ekim’de kutlanan Dünya Gıda Günü, güvenli ve yeterli gıdaya erişimin önemini bir kez daha gündeme taşıdı. Gıda Mühendisliği alanında uzun yıllar akademik çalışmalar yürüten Dr. Fahri Yemişçioğlu, tüketicilerin gıda güvenliğini değerlendirirken yalnızca ürün içeriğine veya ambalaj üzerindeki iddialara odaklanmaması gerektiğini belirterek güvenilir gıda seçimi için beş temel öneride bulundu.
Küresel tedarik zincirlerinin genişlemesi ve tüketim alışkanlıklarının değişmesiyle birlikte gıda güvenliği, üretimden depolamaya, ambalajlamadan tüketiciye ulaşana kadar birçok aşamayı kapsayan bir konu haline geliyor.
Uzmanlara göre güvenilir gıdaya erişimde üreticilerin sorumlulukları ve kamu denetimlerinin yanı sıra tüketicilerin doğru bilgiye ulaşması ve satın aldıkları ürünleri bilinçli değerlendirmesi de önem taşıyor.
Gıda Güvenliği Yalnızca Ürünün İçeriğine Bağlı Değil
Ege Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü’nde uzun yıllar akademik çalışmalar yürüten, gıda teknolojileri ve yağ işleme alanındaki araştırmalarıyla tanınan Dr. Fahri Yemişçioğlu, bir gıdanın güvenilirliğinin tek bir bileşen üzerinden değerlendirilemeyeceğini söyledi.
Yemişçioğlu, üretim teknolojileri, işleme koşulları, ambalajlama ve kalite kontrol süreçlerinin bir bütün olarak ele alınması gerektiğini vurguladı.
“Gıda teknolojileri; ürünlerin güvenliğinin korunmasına ve kalitesinin sürdürülmesine katkı sağlıyor. Soğuk zincir, kurutma, dondurarak kurutma (liyofilizasyon), rafinasyon, uygun ambalajlama ve kalite kontrol uygulamaları gıda zincirinin önemli bileşenleri arasında yer alıyor.”
Gıda güvenliğine ilişkin değerlendirmelerin algılar yerine bilimsel verilere dayanması gerektiğini belirten Yemişçioğlu, tüketicilerin özellikle sosyal medyada yayılan kesin ve genelleyici iddialara karşı dikkatli olması gerektiğine işaret etti.
1. Gıdaları Tek Bir Bileşene Bakarak Değerlendirmeyin
Dr. Fahri Yemişçioğlu’nun ilk önerisi, bir gıdanın güvenilirliği hakkında yalnızca içerdiği tek bir maddeye bakarak karar verilmemesi yönünde.
Bir ürünün güvenliği; kullanılan bileşenlerin yanı sıra üretim koşulları, işleme yöntemleri, kalite kontrol uygulamaları ve saklama süreçleriyle birlikte değerlendirilmeli.
Yemişçioğlu’na göre belirli bir bileşenden hareketle bütün bir gıda grubunu güvenli veya güvensiz olarak nitelendirmek, tüketicilerin yanlış sonuçlara ulaşmasına neden olabilir.
2. Gıda Etiketlerinde Bu Bilgileri Mutlaka Kontrol Edin
Güvenli gıda tüketiminin temel adımlarından biri, satın alınan ürünün etiketini dikkatle incelemek.
Yemişçioğlu, tüketicilerin yalnızca ambalajın ön yüzündeki pazarlama mesajlarına veya ürünün tanıtımında kullanılan ifadelere güvenmemesi gerektiğini belirtiyor.
Alışveriş sırasında özellikle şu bilgilerin kontrol edilmesi öneriliyor:
- İçindekiler listesi: Ürünün hangi bileşenlerden oluştuğunu inceleyin.
- Alerjen bildirimleri: Alerjiniz veya hassasiyetiniz bulunan maddelerin yer alıp almadığını kontrol edin.
- Son tüketim tarihi: Güvenlik açısından son tüketim tarihi bulunan ürünlerde belirtilen tarihe dikkat edin.
- Tavsiye edilen tüketim tarihi: Ürünün kalite özelliklerinin korunmasıyla ilgili tarih bilgisini inceleyin.
- Saklama koşulları: Ürünün hangi şartlarda muhafaza edilmesi gerektiğini okuyun.
Etiketlerin doğru okunması, tüketicilerin ürünleri yalnızca reklam mesajlarına göre değil, somut bilgilere dayanarak değerlendirmesine yardımcı oluyor.
3. Ambalajlı Gıdalar ve İşleme Teknolojileri Hakkında Bilimsel Bilgi Edinin
Gıda güvenliğinde sık karşılaşılan yanlış değerlendirmelerden biri de ambalajlı veya belirli teknolojiler kullanılarak işlenmiş ürünlerin tek başına bu özellikleri nedeniyle olumsuz değerlendirilmesi.
Dr. Fahri Yemişçioğlu, ambalajlama ve işleme teknolojilerinin gıdaların korunmasında önemli işlevler üstlendiğini hatırlatıyor.
Soğuk zincir, kurutma, dondurarak kurutma, rafinasyon ve uygun ambalajlama gibi yöntemler, farklı gıda gruplarının üretim ve muhafaza süreçlerinde kullanılıyor.
Yemişçioğlu, rafinasyon işleminin yalnızca palm yağına özgü olmadığını, birçok bitkisel yağın üretiminde uygulandığını belirtiyor. Bu nedenle bir ürünün rafinasyon işleminden geçmiş olmasının tek başına ultra işlenmiş gıda sınıflandırması için yeterli olmadığını ifade ediyor.
Uzman, kullanılan teknolojilerin değerlendirilmesinde ürünün tüm özelliklerinin ve bilimsel verilerin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
4. Sosyal Medyadaki Gıda İddialarını Sorgulayın
Gıda ve beslenme konusunda sosyal medyada paylaşılan bilgilerin tamamı bilimsel araştırmalara dayanmıyor.
Özellikle belirli bir bileşeni veya üretim teknolojisini hedef alan, korku uyandıran ve kesin ifadeler içeren paylaşımlar tüketicilerin kararlarını etkileyebiliyor.
Yemişçioğlu, gıda güvenliğiyle ilgili değerlendirmelerde bilimsel araştırmaların, alanında uzman kişilerin açıklamalarının ve güvenilir kurumların yayımladığı bilgilerin esas alınmasını öneriyor.
Bir gıda maddesinin veya üretim yönteminin bütün ürünlerde aynı sonucu doğurduğunu öne süren iddiaların sorgulanması gerektiğine dikkat çekiyor.
5. Saklama Koşullarına Uyun ve Dengeli Beslenmeye Önem Verin
Güvenli gıda tüketiminde satın alma aşaması kadar ürünlerin evde nasıl saklandığı da önem taşıyor.
Dr. Fahri Yemişçioğlu, tüketicilerin ürün etiketlerinde belirtilen saklama koşullarına uyması ve soğukta muhafaza edilmesi gereken gıdaları uygun sıcaklıklarda tutması gerektiğini belirtiyor.
Uygun olmayan saklama koşulları, gıdaların güvenliği ve kalitesi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabiliyor.
Yemişçioğlu ayrıca sağlıklı yaşamın yalnızca güvenilir gıda tüketimiyle sınırlı olmadığını; dengeli ve çeşitli beslenme ile düzenli fiziksel aktivitenin de önemli olduğunu hatırlatıyor.
Dünya Gıda Günü’nde Bilimsel Bilgi ve Tüketici Bilinci Öne Çıkıyor
16 Ekim Dünya Gıda Günü, gıda güvenliğinin yalnızca üreticilerin veya denetleyici kurumların sorumluluğunda olmadığını, tüketicilerin de bu sürecin önemli bir parçası olduğunu hatırlatıyor.
Dr. Fahri Yemişçioğlu’nun önerileri, gıda seçiminde tek bir bileşene veya popüler iddialara odaklanmak yerine ürünün üretiminden saklanmasına kadar bütün sürecin değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Etiket bilgilerini incelemek, güvenilir kaynaklara başvurmak ve uygun saklama koşullarına dikkat etmek, tüketicilerin gıda güvenliği konusunda daha bilinçli kararlar almasına katkı sağlayabilecek temel adımlar arasında bulunuyor.