İran’da Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin ölümünün ardından 40 gün sonra yapılan seçimlerde yeni cumhurbaşkanını belirlemek için sandık başına gidildi. İlk sonuçlar, dört adaydan hiçbirinin yüzde 50 barajını aşamadığını gösteriyor. Bu durumda, yarışın ilk iki sırada bitiren adayları arasında 5 Temmuz’da ikinci tur seçimleri yapılacak.
İlk Tur Sonuçları ve Adaylar
Görece ılımlı bir figür olan Mesud Pezeşkiyan, seçmen desteğinin yüzde 42,5’ini alarak ilk turu birinci bitirmeye yakın. Pezeşkiyan, düşük profilli bir isim olarak görülüyordu ve seçimlerden önce siyasi tecrübesinin yetersiz olduğu eleştirilerine maruz kalmıştı. 2008’den beri parlamentoda bulunan Pezeşkiyan, muhafazakarlar dışında seçimlere katılmasına izin verilen tek isimdi. Kalp cerrahı olan Pezeşkiyan, 2000’lerin başında sağlık bakanı olarak görev yapmıştı ve 2021 seçimlerinde Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından cumhurbaşkanı adaylığına izin verilmemişti.
Onu, oyların yüzde 38,7’sini alan muhafazakar kanadın temsilcisi Said Celili izliyor. Eski Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri olan Celili, Batılı devletlerle nükleer müzakerelere katılmıştı. Sertlik yanlısı bir isim olan Celili, ikinci turda diğer iki muhafazakar adayın seçmenlerini ikna etmeye çalışacak.
Seçim Süreci ve Katılım Oranı
Cuma akşamı yerel saatle 18:00’da bitmesi beklenen oy verme işlemi, katılımı artırmak için gece yarısına kadar uzatıldı. Ancak yaklaşık 61 milyon seçmenin bulunduğu ülkede seçimlere katılım yüzde 40 ile 1979 İslam Devrimi’nden bu yana en düşük seviyede gerçekleşti.
Güvenlik Olayları
Seçimler genel olarak barışçıl bir ortamda geçti, ancak ülkenin güneydoğusunda kimliği belirsiz kişiler seçim çalışmalarına katılan görevlilere ait bir araca saldırdı. Oy pusulalarının Rask şehrine taşındığı sırada meydana gelen saldırıda iki güvenlik görevlisi öldü. Saldırıyı üstlenen olmadı, ancak bölgede Sünni ayrılıkçı Ceyş el-Adl örgütü varlık gösteriyor. Ceyş el-Adl, hem İran hem ABD tarafından terörist organizasyon olarak kabul ediliyor.
Seçimlerin Önemi ve Beklentiler
Mahsa Amini protestolarını izleyen seçimler, Gazze’de savaşın devam ettiği ve İsrail-Lübnan arasında tansiyonun arttığı kritik bir dönemde yapıldı. Seçim sonuçlarının Tahran politikalarında önemli bir değişikliğe yol açması beklenmiyor. İran siyasetinde cumhurbaşkanı karar mekanizmalarında ikinci sırada yer alıyor. Nükleer programdan Ortadoğu’da silahlı gruplara verilen desteğe kadar asıl politika belirleyici konumda 85 yaşındaki dini lider Ayetullah Ali Hamaney bulunuyor.
