1 Ağustos’ta yürürlüğe girecek olan yeni AB yapay zekâ yasası, 2026’nın ortalarında tüm hükümleriyle tamamen geçerli olacak. Ancak yasa, aşamalı bir yaklaşım benimsediğinden, farklı yasal hükümler zaman içinde uygulanmaya başlayacak ve çeşitli son tarihler dikkate alınacak.
Yasanın Arka Planı ve Temel Hükümleri
AB milletvekilleri, geçen yılın Aralık ayında yapay zekâya ilişkin bloğun ilk kapsamlı kural kitabı üzerinde siyasi bir anlaşmaya vardılar. Çerçeve, kullanım durumlarına ve algılanan riske bağlı olarak AI geliştiricilerine farklı yükümlülükler getiriyor. Çoğu yapay zekâ kullanımı düşük riskli kabul edildiği için düzenlenmeyecek, ancak bazı yüksek riskli ve yasaklı kullanımlar yasa kapsamında yer alacak.
Yüksek Riskli ve Yasaklı AI Kullanımları
Yapay zekânın biyometrik kullanımı veya kolluk kuvvetleri, istihdam, eğitim ve kritik altyapı alanlarında kullanılması gibi yüksek riskli kullanım durumları yasalarca izin veriliyor, ancak bu tür uygulamaların geliştiricileri veri kalitesi ve önyargıya karşı olma gibi alanlarda yükümlülüklerle karşı karşıya kalacak. Yasaklı (veya “kabul edilemez risk”) kullanım örnekleri arasında Çin tarzı sosyal kredi puanlaması, internetin veya CCTV’nin hedefsiz taranmasıyla yüz tanıma veri tabanlarının derlenmesi ve kolluk kuvvetleri tarafından kamusal alanlarda gerçek zamanlı uzaktan biyometri kullanımı yer alıyor.
Genel Amaçlı AI Modelleri ve Şeffaflık Gereklilikleri
OpenAI’in GPT’si gibi genel amaçlı AI (GPAI) modelleri üreticileri için de bazı şeffaflık gereklilikleri var. Genellikle hesaplama eşiğine göre ayarlanan en güçlü GPAI’lerin sistemsel risk değerlendirmesi yapması gerekebilir. Yapay zeka sohbet robotları gibi araçların üreticilerine daha hafif şeffaflık gereklilikleri getiriliyor.
Aşamalı Uygulama ve Kritik Tarihler
Yasa, yasaklı yapay zeka kullanımlarının listesi, yasanın yürürlüğe girmesinden altı ay sonra, yani 2025’in başlarında geçerli olacak. Nisan 2025’te, uygulama kuralları kapsamındaki yapay zeka uygulamalarının geliştiricileri için geçerli olacak. 1 Ağustos 2025’te ise şeffaflık gerekliliklerine uyması gereken GPAI’lara ilişkin kurallar uygulanmaya başlanacak. Yüksek riskli AI sistemlerinin bir alt kümesi, yürürlüğe girdikten sonra 36 ay içinde uyum sağlamalı. Diğer yüksek riskli sistemler için ise bu süre 24 ay.
AB’nin AI Ofisi ve Denetim Süreci
AB’nin AI Ofisi, yasayla kurulan bir ekosistem oluşturma ve denetim organı olarak, uygulama kodlarını sağlamaktan sorumlu. Ancak, bu kodların taslağını kimin hazırlayacağı hala belirsiz. AI endüstrisi oyuncularının kuralların şeklini etkileyebileceği yönündeki endişeler sivil toplumda yankı buluyor. Avrupa Parlamentosu üyelerinin süreci kapsayıcı hale getirmesi yönündeki baskılarının ardından, AI Ofisi genel amaçlı AI modelleri için uygulama kodlarını hazırlamak üzere paydaşları seçmek için bir ilgi beyanı çağrısı başlatacak.
Gelecek Beklentileri
AB’nin yeni yapay zekâ yasası, yapay zekâ geliştiricileri için yeni yükümlülükler ve standartlar getirirken, sektördeki rekabeti de artıracak. Avrupa’nın ABD ve Çin’deki rakipleriyle rekabet edebilecek yerli yapay zekâ devleri üretme kabiliyeti konusundaki endişeler, yoğun lobi faaliyetlerine yol açmış olsa da, yasaların sektörde yenilikçiliği ve güvenliği teşvik etmesi bekleniyor.
