AB ve Rusya Arasındaki Ticaretin Dönüşümü
Avrupa Birliği (AB), 2022 yılının Şubat ayında Ukrayna’da başlayan savaşın ardından Rusya’ya karşı daha önce hiç uygulanmamış kapsamlı yaptırımlar uygulamaya koydu. Bu yaptırımlar, iki taraf arasındaki ticaretin keskin bir şekilde düşmesine ve ekonomik dinamiklerin köklü bir şekilde değişmesine sebep oldu. 2021 yılında AB, Rusya’nın dünya ile gerçekleştirdiği toplam mal ticaretinin %5,8’ini temsil ederek, Rusya’nın en büyük ticaret ortaklarından biri konumundaydı. Savaş öncesinde, Rusya’nın AB ile olan ticareti toplam uluslararası ticaretinin %37’sini oluşturuyordu. Bu dönemde, Rusya’nın ithalatının %36,5’i AB’den, ihracatının ise %37,9’u AB’ye yönelmişti.
AB ile Rusya arasındaki toplam mal ticareti 2021 yılında 257,5 milyar euro seviyesine ulaşmışken, savaşın patlak vermesiyle uygulanan yaptırımlar neticesinde ticaret hacminde ciddi bir daralma yaşandı. 2022 yılının Şubat ayında AB, Rusya’dan 21,4 milyar euro değerinde ithalat yaparken, buna karşılık 7,6 milyar euro ihracat gerçekleştirmiştir. Ancak, 2022 yılı boyunca AB, başta doğalgaz olmak üzere yükselen enerji fiyatları nedeniyle Rusya’ya yüksek miktarda ödemeler yaptı. Mart 2023’te AB’nin Rusya’dan ithalatı 22,2 milyar euroyla zirveye ulaştı. Ancak Eylül 2023 itibarıyla bu rakam 3,1 milyar euroya kadar düştü. Böylece, AB’nin Rusya’dan yaptığı ithalat savaşın başlangıcından bu yana %86 oranında azalmış oldu.
Rusya’nın AB’den yaptığı ithalat da benzer bir düşüş yaşadı ve savaş sonrası dönemde 2,7 milyar euroya kadar geriledi. Şubat 2022’de 29 milyar euro olan aylık toplam ticaret hacmi, Şubat 2023’te 9,2 milyar euroya, 2024 Şubat’ında ise 6,2 milyar euroya düştü. 2023 yılının Eylül ayında ise ikili ticaret hacmi 5,9 milyar euro olarak hesaplandı. Bu düşüş, AB ve Rusya arasındaki ticaret hacminin savaş öncesine kıyasla beşte bir seviyesine inmesine yol açtı. 2023 yılının üçüncü çeyreğinde AB’nin Rusya’ya ihracatı, 2022’nin aynı dönemine göre %58 oranında, Rusya’dan ithalatı ise %86 azalmıştır.
AB’nin 2021 ve 2022 yıllarında Rusya’ya ödediği yüksek enerji fiyatları, önemli bir ticaret açığına yol açmıştı. 2022’nin ikinci çeyreğinde AB’nin Rusya ile olan ticaret açığı 46 milyar euro ile zirve yaptı. Ancak, ithalat kısıtlamaları ve düşen enerji fiyatları sonucu, 2023 yılının üçüncü çeyreğinde bu açık 600 milyon euroya geriledi. Bununla birlikte, AB, kendi ekonomisi için hayati öneme sahip olan doğalgaz, LNG, gübre ve nikel gibi bazı ürünlerle ilgili ticaretine devam etti.
Yaptırımların Etkisi
Şimdiye kadar 14 ayrı yaptırım paketi uygulamaya koyan AB, bu önlemlerle Rusya’nın ekonomik temellerini zayıflatmayı, kritik teknolojilerden ve pazarlardan mahrum bırakmayı ve savaşma yeteneğini ciddi şekilde kısıtlamayı hedefledi. Finans sektöründeki yaptırımlar arasında, 10 Rus bankasına SWIFT yasağı, Rusya’nın AB sermaye ve finans piyasalarına erişiminin kısıtlanması gibi önlemler yer aldı. Ayrıca, Rusya Merkez Bankası ve Rusya Bölgesel Kalkınma Bankası ile yapılan işlemler engellendi.
Enerji sektöründeki yaptırımlar, Rus petrol ve petrol ürünlerinin deniz yoluyla taşınmasına yönelik fiyat sınırlaması, Rusya’dan ham petrol, petrol ürünleri ve kömür ithalatının yasaklanması gibi düzenlemeleri içeriyordu. Ulaştırma sektöründe ise AB hava sahasının Rus uçaklarına ve limanların Rus gemilerine kapatılması gibi önlemler alındı. Savunma ve teknoloji alanında ise, Rusya’ya sivil ve askeri çift kullanımlı mal ve teknoloji ihracı yasaklandı.
Savaş Öncesi Ticaret Durumu
AB, 2021 yılında Rusya’nın en büyük ticaret ortağı konumundaydı ve toplam mal ticareti 257,5 milyar euro seviyesine ulaşmıştı. Bu dönemde AB, Rusya’dan 158,5 milyar euro ithalat gerçekleştirmiş ve bu ithalatın büyük bir kısmı yakıt ve madenlerden oluşuyordu. AB’nin ithalatında yakıt ve madenler %62 pay alarak 98,9 milyar euroyu buluyordu. Ayrıca, AB, 3,2 milyar euro değerinde odun, 7,4 milyar euro değerinde demir çelik ve 1,8 milyar euro değerinde gübre ithal etti. AB’nin Rusya’ya ihracatı ise 99 milyar euro seviyesindeydi ve bu ihracatın önemli bir kısmı makineler ve ekipmanlardan oluşuyordu.
Bu dönemde, hizmet ticareti de yıllık 30 milyar euro seviyelerine ulaştı. AB, yılda 20,5 milyar euro değerinde hizmet ihraç ederken, Rusya’nın AB’ye yaptığı hizmet ihracı 8,9 milyar euro civarındaydı.
