İstanbul Ticaret Odası’ndan Yeni Fiyat Endeksi
İstanbul Ticaret Odası (İTO), İstanbul için hazırladığı fiyat endeksini güncelleyerek, 1995 yılından bu yana yürütülen ‘İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi’ni yarından itibaren ‘İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’ adıyla yenilenecek şekilde yayımlamaya başlayacak. Yeni endeks, ana gruplar ve madde sayısı bakımından Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile daha uyumlu bir yapı sunuyor.
Konuyla ilgili düzenlenen tanıtım toplantısında konuşan İTO Bilim Kurulu Üyesi ve Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan, “TÜİK ile İTO verilerinin ana eğiliminin eskisine göre daha yakın olduğunu söyleyebilirim. Güncelleme sonrası bu bizim beklediğimiz bir durumdu” ifadelerini kullandı.
İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi çalışmaları kapsamında Ocak 2023’ten bu yana toplam 586 binden fazla fiyat verisi toplandı. 1995 yılı bazlı indekste 242 madde bulunurken, 2023 yılı bazlı İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’nde 493 madde yer alıyor. İndekste ana grup sayısı 8’den 12’ye çıkarılmış, fiyat derleme sayısı ise 15 bin 725’ten 24 bin 500’e yükseltilmiştir.
İTO tarafından hesaplanan ve açıklanan indekslerin fiyatları, ağırlıklı olarak ‘yerinde veri toplama’ yöntemiyle elde ediliyordu. Yeni indekste ise bu yönteme ek olarak kısmen ‘internet üzerinden’ veri temin edilme süreci de başlamıştır. Ayrıca, yeni endeksin madde yapısı günün koşullarına uygun olarak güncellenmiştir. Örneğin, eski endekste yer alan soba, gazete, video ve kasetçalar gibi ürünler çıkarılırken, dijital yayın üyeliği ve cep telefonu gibi kalemler eklenmiştir. En radikal değişiklik ise eski endekste yer almayan otomobilin yeni endekse dahil edilmesidir.
Güncelleme sonrası gıdanın payı yüzde 42,5’ten yüzde 30,70’e düşerken, ulaştırmanın payı yüzde 6’dan yüzde 13,8’e yükselmiştir. Yeni indeks için İTO Bilim Kurulu, İTO Stratejik Araştırmalar Merkezi (İTOSAM) İstatistik Birimi ve NielsenIQ Türkiye Tüketici ve İçgörü Araştırmaları Bölümü’nün işbirliğiyle, aylık 350 hane takip edilerek toplamda 2 bin 400 hanenin katılım gösterdiği bir tüketim araştırması gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Ocak 2023’ten bugüne kadar geçen 25 ayda toplamda 586 binin üzerinde fiyat verisi toplanmıştır.
Yeni Alışkanlıklara Göre Güncelleme
Yeni indeksin tanıtım toplantısında konuşan İTO Başkanı Şekib Avdagiç, tüketim davranışlarımızda köklü değişiklikler yaşandığını belirterek, “Dün hiç düşünülmeyen hizmet ve ürünler, temel ihtiyaçlar arasına girdi. Önceki indeksimizde ‘soba, video, kaset çalar, odun, aidata dahil olmayan kapıcı ücretleri’ gibi başlıklar vardı. Şimdi İstanbul’da doğalgazsız ev yok, video kaset izleyen yok. Ama hepimiz otomobil, cep telefonu, internet ve dijital platformlar kullanıyoruz. Dolayısıyla 30 yıldır kullandığımız 1995 baz yıllı indeksimiz artık yeterli olmamaya başladı. Bu nedenle İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi’nin güncellenmesi için 2019 itibarıyla çalışmalara başladık. Ne yazık ki araya 2 yıllık pandemi girdi; bu süreçte hem fiyatlamalarda hem de tüketim biçimlerinde anormallikler oldu. Baz yılının olağanüstü gelişmelerden mümkün olduğunca arındığı bir yıl olması gerektiği için çalışmalarımızın başlangıç tarihini erteledik. Normalleşme sürecinin kabul edilebilir bir seviyeye gelmesini bekledik. Yeni indeksimizi ilk kez 2023 yılında teste başladık ve baz yılı olarak 2023’ü esas aldık. 1 Şubat 2025’ten itibaren de resmi olarak yürürlüğe koymayı planlıyoruz.” dedi.
Avdagiç, İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’nin A’dan Z’ye akademisyenler, bağımsız kuruluşlar ve İTO İstatistik Birimi’nden oluşan bir ekip tarafından hazırlandığını ifade etti. “En büyük şansımız, tıpkı 1953’teki gibi akademik açıdan Türkiye’nin sayılı isimleri arasında yer alan hocalarımızdı. İkincisi ise dünyanın önde gelen bilgi hizmetleri ve en kapsamlı tüketici içgörülerini sunan şirketi NielsenIQ oldu. Bu süreçte NielsenIQ Türkiye ve NBT Teknoloji Danışmanlık’tan danışmanlık hizmeti aldık. Sacayağımızın üçüncü temeli ise Odamızın 96 yıllık enflasyon ölçme deneyimine sahip İstatistik Birimi’ydi.” şeklinde konuştu.
