Geleneksel bir kredi kuruluşundan teknoloji odaklı bir dev holdinge dönüşen Sberbank’ın Birinci Genel Müdür Yardımcısı Alexander Vedyakhin, Rusya’nın yerli yapay zeka modelleriyle dünyanın önde gelen ülkeleri arasına girmesini “stratejik bir başarı” olarak nitelendirdi. Vedyakhin’e göre yapay zeka, tıpkı nükleer proje gibi devletlerin egemenliğini doğrudan etkileyen kritik bir alan.
Rusya’nın en büyük yıllık yapay zeka etkinliği AI Journey’de konuşan Vedyakhin, “Küresel olarak yeni bir ‘nükleer kulüp’ doğuyor. Bu kulüpte ya kendi ulusal büyük dil modeliniz olur ya da dışa bağımlı kalırsınız” ifadelerini kullandı.
“Yabancı modellere güvenilemez, kritik veriler yerli sistemlerde kalmalı”
Vedyakhin, özellikle devlet hizmetleri, sağlık, eğitim ve kamusal altyapı gibi hassas alanlarda yabancı yapay zeka modellerinin kullanılmasının ciddi riskler taşıdığını vurguladı. “Gizli bilgileri yabancı bir modele yüklemek kesinlikle yasaktır. Böyle bir adım çok tatsız sonuçlar doğurur” diyerek devlet verilerinin yalnızca Rusya tarafından geliştirilen modellerle işlenmesi gerektiğini söyledi.
Sberbank ve Yandex, Rusya’nın ABD ve Çinli rakiplerine karşı yapay zeka yarışında geri kalmaması için en büyük yatırımı yapan iki öncü kurum konumunda. Moskova, en az iki veya üç çekirdek yerli LLM’e sahip olmayı ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor.
Putin: “Yerli yapay zeka, Rusya’nın egemenliği için hayati”
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada yerli yapay zeka modellerinin ülkenin dijital egemenliği açısından kritik önem taşıdığını vurgulamıştı. Kremlin’e göre Rusya’nın teknolojik bağımsızlığı ancak kendi veri merkezleri, kendi işlemcileri ve kendi yapay zeka modelleriyle garanti altına alınabilir.
Yaptırımlar rekabeti zorlaştırıyor
Vedyakhin, Batı yaptırımları nedeniyle Rusya’nın ileri donanım teknolojilerine erişimde zorluklar yaşadığını kabul etti. Bu durumun ABD ve Çin karşısında hesaplama gücü farkını daha da açacağını ancak buna rağmen kendi modellerini geliştirme kararlılığından vazgeçmeyeceklerini söyledi.
“Mevcut küresel enerji tüketimi seviyesi göz önüne alındığında, bazı ülkelerin yaptığı devasa yapay zeka yatırımlarının geri dönüşü çok uzak ya da tamamen belirsiz. Bu nedenle aşırı harcama döneminin tehlikeli olduğunu düşünüyoruz” dedi.
Rusya’nın kontrollü yatırım stratejisi sayesinde “yapay zeka balonu” riskinden uzak olduğunu belirten Vedyakhin, küresel yarışta gerçekçi ve sürdürülebilir adımlar atmak istediklerini ifade etti.
Analiz: Rusya yapay zeka yarışında nasıl konumlanıyor?
Uzmanlara göre Rusya’nın yerli modele yönelmesinin üç temel nedeni bulunuyor:
• Veri güvenliği: Devlet verilerinin yabancı bir modele aktarılmasının istihbarat riskleri çok yüksek.
• Stratejik bağımsızlık: Enerji, savunma, finans ve kamu yönetimi gibi alanlarda dışa bağımlılık kabul edilmiyor.
• Yaptırımlar: Donanım ve yazılım erişimindeki kısıtlamalar, Rusya’yı kendi ekosistemini kurmaya zorluyor.
Bununla birlikte Rusya’nın en büyük handikapı hâlâ donanım tarafında: yüksek performanslı GPU erişimindeki sınırlamalar ve enerji maliyetleri, ülkenin model eğitim kapasitesini sınırlayan en kritik faktörler olarak öne çıkıyor.
