İran’ın kripto para ekosistemi, hem işlem hacmi hem de jeopolitik etkileriyle küresel finans çevrelerinin radarına girmiş durumda. Uluslararası analizler, ülkenin kripto varlık kullanımının yalnızca bireysel yatırımcılarla sınırlı olmadığını, devlet bağlantılı aktörlerin de bu alana yöneldiğini ortaya koyuyor.
İran’da kripto hacmi hızla büyüyor
ABD merkezli blockchain analiz şirketi TRM Labs ile Chainalysis tarafından yapılan tahminlere göre, İran’daki kripto para işlem hacmi geçen yıl 8 ila 10 milyar dolar aralığında gerçekleşti. TRM Labs, bu hacmin 2024’te yaklaşık 11,4 milyar dolara ulaşacağını öngörürken, Chainalysis verileri İran bağlantılı kripto cüzdanlarının 2025’te rekor düzeyde, 7,8 milyar dolarlık giriş aldığını gösteriyor. Bu rakam 2024’te 7,4 milyar dolar, 2023’te ise 3,17 milyar dolar seviyesindeydi.
ABD Hazine Bakanlığı kripto platformlarını mercek altında tutuyor
TRM Labs’ın küresel politika başkanı Ari Redbord, ABD Hazine Bakanlığı’nın, kripto para platformlarının yaptırımların aşılmasında rol oynayıp oynamadığını incelediğini belirtti. İncelemenin odağında, devlet bağlantılı aktörlerin kripto varlıklar aracılığıyla yurt dışına fon transferi yapması, döviz temin etmesi veya mal tedarik etmesi ihtimali bulunuyor. Yetkililer, Eylül ayında yayımlanan ve İran’ı destekleyen “gölge bankacılık” ağlarına karşı alınan önlemleri hatırlatsa da, soruşturma kapsamındaki platformların isimleri veya konumları kamuoyuyla paylaşılmadı.
Zayıf para birimi ve yaptırımlar kriptoyu öne çıkarıyor
Uluslararası Para Fonu, kripto paraların küresel finans sisteminde hâlâ sınırlı bir paya sahip olduğunu, ancak para birimi zayıf ve yaptırımlar altında olan ülkelerde kullanımın artmasının beklendiğini vurguluyor. İran, dolar bazlı finansal sistemden fiilen kopmuş durumda ve riyaldeki hızlı değer kaybı, alternatif ödeme ve değer saklama araçlarına olan ilgiyi artırıyor.
Buna karşın ülkenin en önemli döviz kaynağı hâlâ enerji gelirleri. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre, İran’ın petrol gelirleri 2023’te 53 milyar dolara ulaşarak ekonomide belirleyici rolünü korudu.
Jeopolitik baskı kripto kullanımını tetikliyor
Birleşik Krallık merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’un Finans ve Güvenlik Merkezi Direktörü Tom Keatinge, İran üzerindeki ekonomik baskı arttıkça kripto paraların daha fazla kullanılmasının kaçınılmaz olduğunu ifade ediyor. Keatinge’ye göre, yaptırımların yan etkilerinden biri, denetimi zor alternatif finansal kanalların yaygınlaşması.
İran, son dönemde İsrail ile yaşanan 12 günlük savaş, nükleer tesislere yönelik saldırılar ve ülke içindeki hükümet karşıtı protestolar nedeniyle hem ekonomik hem de siyasi baskı altında. Bu süreçte, ABD Başkanı Donald Trump’ın daha sert askeri müdahale söylemleri ve İran maliyesine yönelik artan incelemeler, kripto varlıkların ülke ekonomisindeki rolünü daha da tartışmalı hale getiriyor.
Uzmanlara göre İran örneği, kripto paraların yalnızca teknolojik bir yatırım aracı olmadığını, aynı zamanda yaptırımlar, jeopolitik riskler ve finansal izolasyonun şekillendirdiği yeni bir ekonomik davranış biçimine dönüştüğünü gösteriyor.
