NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ, Alzheimer hastalığının yalnızca bellek ve dikkat gibi bilişsel işlevleri değil, aynı zamanda kişinin dünyayı algılama biçimini ve davranışlarını da derinden değiştirdiğini belirterek hasta yakınlarına önemli iletişim önerilerinde bulundu.
Alzheimer Hastalığı Algıyı da Davranışı da Değiştiriyor
Prof. Dr. Tanrıdağ, Alzheimer’ın bellek kaybı, dikkat eksikliği ve dil bozuklukları gibi sorunların yanı sıra kişinin kendisi ve çevresiyle ilgili algısında da ciddi değişikliklere yol açtığını vurguladı.
Bu değişimlerin davranış problemlerine zemin hazırladığını belirten Tanrıdağ şunları söyledi:
“Hasta yaşadığı olayları hatırlayamaz, söylenenleri takip etmekte zorlanır, kendini ifade etmekte güçlük çeker. Ayrıca sosyal normlardan uzaklaşabilir; davranışlarını değerlendirme ve denetleme yetisi zayıflayabilir. Bu nedenle hasta yakınlarının iletişimde bazı prensipleri bilmesi büyük önem taşır.”
Empati ve Sabır: İletişimin Temel Taşları
Prof. Dr. Tanrıdağ’a göre Alzheimer hastalarıyla sağlıklı iletişimin ilk adımı empati kurmaktan geçiyor:
“Hasta yakınları kendilerine şu soruyu sormalı: Ben onun yerinde olsaydım nasıl bir yaklaşım isterdim? Sevgi, anlayış ve sabır temel gereksinimdir. Hastanız anlattığınızı karıştırabilir; bu durumda isteğinizi farklı yollarla anlatmayı deneyin. Ancak hiçbir zaman fiziksel zorlama yoluna başvurmayın. İyi niyetli bile olsanız bu zorbalık olarak algılanabilir.”
Gerçeklerle Yüzleştirmek Fayda Değil, Kırgınlık Yaratıyor
Alzheimer’da zaman ve mekân algısı sıklıkla bozulduğu için hastaların geçmişten bir anı “bugünmüş” gibi anlatabildiğini belirten Prof. Dr. Tanrıdağ, bu durumda düzeltmeye çalışmanın iletişimi zedelediğini söyledi:
“Hastanız 1958 yılında olduğunu söyleyebilir ya da sizi annesi sanabilir. Siz onu gerçekle yüzleştirdiğinizde hastada şaşkınlık, üzüntü veya öfke oluşabilir. Üstelik Alzheimer’da kayıt zorluğu olduğu için söylediğiniz doğrular akılda kalmayacaktır. Bu nedenle tartışmaya girmek yerine onun anlattığı dünyanın içine girerek sohbeti sürdürmek çok daha sağlıklıdır. Konu bütünlüğünü bozmayın, yeri geldiğinde espri yapın.”
Kaçınılması Gereken Davranışlar
Prof. Dr. Tanrıdağ, Alzheimer hastalarına bakım verirken dikkat edilmesi gereken birkaç önemli noktayı şöyle sıraladı:
Zorlama yapmayın:
Hastayı sevmediği etkinliklere mecbur bırakmak ters etki yaratır. Örneğin bazı yakınlar bulmaca çözmenin yararlı olacağını düşünerek hastayı buna zorlar; ancak bunun bilimsel bir karşılığı yoktur. Bunun yerine müzik dinleme, dışarıda vakit geçirme gibi daha uyarıcı aktiviteler tercih edilmelidir.İlaçları kendilerinin almasına izin vermeyin:
Hafif–orta evredeki hastalar ilaçlarını düzenli alabileceğini iddia etse de unutkanlık ve dikkat bozukluğu nedeniyle bu durum risklidir. Bazı hastalar ilaçlarını aldıklarını söyleyip saklayabilir ya da çöpe atabilir.Huzurevinden bahsetmeyin:
Alzheimer hastalarında duygusal kırılganlık artar. Bu nedenle hastanın yanında huzurevi ihtimalinin dile getirilmesi, onun “artık istenmediği” düşüncesine kapılmasına yol açabilir.
Hastanın Dünyasına Saygı Duyarak İletişimi Sürdürmek
Prof. Dr. Tanrıdağ’ın önerileri, Alzheimer hastalarıyla iletişimde en önemli yaklaşımın gerçekliği dayatmak değil, hastanın algısını incitmeden ona eşlik etmek olduğunu ortaya koyuyor.
Bu yaklaşım hem bakım verenlerin yükünü hafifletiyor hem de hastanın kendini daha güvende hissetmesini sağlıyor.
