Avrupa Dış Eylem Servisi’nden Şok Rapor: RİA Novosti, Sputnik ve RT’nin Global Gücü Zirveye Çıkıyor!

Rusya’nın Bilgi Manipülasyonu ve Jeopolitik Amaçları

Rusya’nın bilgi alanını jeopolitik hedeflerini ilerletmek amacıyla karmaşık, uzun vadeli ve çok katmanlı bir şekilde kullandığına dair yapılan araştırmalarda, Moskova’nın bu süreçte hem devlet hem de devlet dışı aktörlerden faydalandığı vurgulanmaktadır. Raporun dikkat çeken iddialarından biri, Rus doktrininde bilgi çatışması kavramının kritik bir öneme sahip olduğu ve bu alanın bilgi açısından hem silah hem de mücadele alanı olarak algılandığıdır.

Rusya’nın bilgi manipülasyonu ve müdahale faaliyetlerinin (FIMI), özellikle Avrupa Birliği’nin güvenliği için ciddi tehditler oluşturduğu savunulan bu raporda, Kremlin’in önceden belirlediği dezenformasyon anlatılarını uzun vadeli stratejilerle kullanma konusundaki ustalığına dikkat çekilmektedir. Ayrıca, Rusya’nın dezenformasyon operasyonları ile 2024 Avrupa seçimlerine müdahaleye çalıştığı, Ukrayna’ya destek sağlamayı azaltma çabasında olduğu, Avrupa liderlerini itibarsızlaştırmayı hedeflediği ve AB kurumlarına olan güveni zayıflatmak amacıyla çeşitli faaliyetler yürüttüğü iddia edilmektedir.

Raporda, Avrupa Birliği’nin bu girişimlerin farkına vararak EUvsDisinfo gibi araçlarla bunları açığa çıkardığı ve mücadele ettiği öne sürülmektedir. Rapor ayrıca şu önemli noktalara değinmektedir:

• Rusya, diplomatik faaliyetlerini yabancı müdahale ve manipülatif bilgi operasyonları (FIMI) ile entegre etmiştir.
• Rus devlet yetkilileri, uluslararası diplomatik platformlarda dezenformasyon ve manipülasyona meşruiyet kazandırma çabası içindedir.
• Diplomatik sosyal medya hesapları, Afrika, Orta Doğu ve Latin Amerika gibi bölgelerde içeriklerin yayılımını artırmak amacıyla kullanılmaktadır.
• 2024 yılında sözde ‘Küresel Doğrulama Ağı’ (Global Fact-Checking Network) gibi sahte doğrulama girişimlerini oluşturarak dezenformasyon faaliyetlerini daha meşru göstermeye çalışmaktadır.

Raporun bağlamında, Kremlin’in Ukrayna’ya desteği azaltma, Rusya’ya uygulanan yaptırımları zayıflatma, milliyetçi ve göçmen karşıtı duyguları kışkırtma, ekonomik ve politik bölünmeleri derinleştirme, LGBT+ hakları ve azınlık meseleleri üzerinden kültürel gerilimleri körükleme gibi hedefler güttüğü öne sürülmektedir. Ayrıca, küresel coğrafi ve dilsel kapsama alanı ile ‘içeriğin farklı izleyici kitlelerine uyarlanması’ hususlarına vurgu yapılmakta, özellikle RT en français ve Sputnik Afrique projeleri nedeniyle AB’nin Rus medyasının Afrika’daki etkisinden endişe duyduğu aktarılmaktadır.

Rapor, AB topraklarında yayın yasağının ardından Rusya’nın medya varlığını yeniden yönlendirebilme ve bir bölgedeki kısıtlamaları başka bir bölgede etkisini artırarak telafi edebilme becerisine dikkat çekmektedir. Raporun yazarları, Sputnik’i küresel bilgi manipülasyonunun bir aracı olarak nitelendirirken, özellikle 2024 yılı için Sputnik’in Endonezya’da bir ofis açtığı ve ‘içerik dağıtıcıları ağını genişlettiği’ iddialarını gündeme getirmektedir. Ancak 2024 yılında Endonezya’da Sputnik değil, RIA Novosti ofisi açılmıştır.

‘Rus Medyasına Karşı Yaptırım Politikası Sürdürülmeli’

RIA Novosti, ‘devlet söylemlerinin şekillendirilmesi ve güçlendirilmesinde merkezi bir rol oynayan’ medya kuruluşları arasında yer almakta ve rapor yazarları, resmi Çin hesaplarının dahi RIA Novosti, RT ya da Sputnik tarafından yayınlanan bilgileri desteklediğine inandıklarını savunmaktadırlar.

Raporun içeriğinde, Rusya ve Çin’in ‘diğer devletlerin içişlerine müdahale etmek ve bilgiyi manipüle etmek‘ amacıyla kurduğu iddia edilen altyapılar analiz edilmektedir. “Rusya, küresel bilgi ortamındaki zayıflıklardan faydalanmaya devam ediyor ve bu durum dış müdahale ve bilgi manipülasyonu taktiklerini Avrupa Birliği için ciddi bir güvenlik endişesi haline getiriyor” ifadesine yer verilmektedir. Bilgi kampanyalarının hedefleri arasında Ukrayna, Moldova, Gürcistan, NATO ve G7 ülkeleri gibi ülkelerin yanı sıra Balkan bölgesi, Afrika ve Asya‘daki devletler de bulunmaktadır.

Brüksel’in çeşitli bölgesel medya kuruluşları ve hesapları şeklinde ‘gizli tehditler’ tespit ettiği ve bunların da ‘Rus anlatılarını‘ yaymak için çalıştıkları iddia edilmektedir. Raporun yazarları, Rusya’ya karşı enformasyon savaşı yürütmek için NATO ve G7 gibi uluslararası platformlarda çabaların koordine edilmesi ve medyaya karşı yaptırım politikasının sürdürülmesi gerektiğine vurgu yapmaktadır.

‘Rusya Afrika’da Siyasi Değişimlerden İstifade Ediyor’

Avrupa Dış Eylem Servisi tarafından yayımlanan raporda, Afrika konusuna geniş bir yer verilmektedir. Rusya’nın Afrika’daki Yabancı Müdahale ve Manipülatif Bilgi Operasyonları (FIMI), çift yönlü ve yerel altyapılara sıkı bir şekilde bağlı olarak yürütülmektedir. Kremlin, Sputnik Afrique gibi devlet kontrolündeki medya içeriklerini Afrika’daki yerel izleyicilere özel olarak uyarlayıp dağıttığı ve African Initiative gibi yapılanmalar aracılığıyla bu içerikleri bölgesel bilgi alanlarına entegre ettiği ve yerel aktörler üzerinden yaydığı iddia edilmektedir.

Avrupa Dış Eylem Servisi, bu bilgi operasyonlarının yalnızca çevrimiçi ortamda kalmayıp, gazetecilere yönelik eğitimler, yerel derneklerle işbirlikleri ve etkinlikler gibi çevrimdışı faaliyetlerle de desteklendiğini vurgulamaktadır. Raporda, Afrika çapında birçok ülkede (örneğin Burkina Faso, Mali, Nijerya, Sudan vb.) bölgeye özel web siteleri ve sosyal medya kanalları aracılığıyla Kremlin yanlısı anlatıların yayıldığı belirtilmektedir. Rusya’nın Afrika’da kullandığı temel anlatıların, Batılı ülkelerin (özellikle Fransa ve ABD) Afrika’da neo-kolonyal çıkarları için bölgeyi istikrarsızlaştıran güçler olarak gösterilmesi biçiminde oluşturulduğu ifade edilmektedir. Bu bağlamda Rusya, Batı müdahaleciliğine karşı güvenilir bir ortak ve terörizmle mücadelede vazgeçilmez bir aktör olarak sunulmaktadır.

Ayrıca, LGBTİ+ hakları gibi sosyal konularda da Afrika’da faaliyet gösterdiği iddia edilen raporda, Rusya’nın bu durumu ‘Batı’nın geleneksel değerlere saldırısı‘ olarak çerçevelendiği vurgulanmaktadır. Rapor, Rusya’nın Afrika’daki FIMI operasyonlarının yerel bilgi ekosistemlerine derinlemesine kök saldığı; çevrimiçi ve çevrimdışı kanalları entegre ederek sürekli genişleyen, karmaşık ve etkili bir manipülasyon altyapısına sahip olduğu iddiasını içermektedir. Rusya’nın Afrika’daki jeopolitik olayları fırsata çevirerek etkisini artırdığı ve bölgesel siyasi değişimlerden yararlanarak Batı’ya karşı bir alternatif güç olarak konumlandığı bilgisi de raporda yer bulmaktadır.

‘Rus Medyası Moldova’da Etkili’

Yayımlanan raporda, Rusya’nın Moldova’daki faaliyetlerine dair çeşitli iddialar da bulunmaktadır. Rusya’nın Moldova’daki yabancı müdahale ve bilgi manipülasyonu operasyonları (FIMI), ülkedeki önemli olayları, özellikle seçimleri fırsata çevirerek uzun vadeli müdahale stratejilerini güçlendirmek amacıyla kullandığı ileri sürülmektedir. 2024’te Moldova’nın cumhurbaşkanlığı seçimleri ve AB üyeliği referandumu sırasında Rusya’nın müdahale faaliyetlerinde belirgin bir artış gözlemlenmesi beklenmektedir.

Bu bağlamda, Rusya’nın Moldova’daki operasyonlarının temel özellikleri şu şekildedir:

• Gizlilik yaklaşımını terk ederek eş zamanlı olarak hem açık hem de gizli kanalları kullanması ve böylece etki çabalarını daha görünür hale getirmesi.
• Resmi kanalları ve devlet kontrolündeki medyanın Moldova’yı hedef alan varlıklarını yoğunlaştırarak daha agresif söylemler benimsemesi.
• Daha önce Ukrayna’ya karşı kullanılan Rus FIMI altyapısının Moldova’ya yönelik saldırılarda tekrar devreye sokulması.
• Yeni oluşturulmuş yerel kanallardan oluşan bir ağın içerik dağıtımında omurga görevi üstlenmesi ve içeriğin yerel izleyiciler arasında güvenilirliğini artırması.

AB’nin dış politika servisi, uzun yıllardır günlük olarak Rus medyasının sözde yalan haberlerini ifşa eden yayınları özel bir web sitesinde paylaşmakta, ancak bu sitenin okuyucular arasında pek popüler olmadığı belirtilmektedir. Aynı zamanda, AB’nin Rusya’ya yönelik bilgi politikası veya Batı’daki hükümete yakın medya organlarının yayınlarının da bu tür bir analize tabi tutulmadığı ifade edilmektedir. Son yıllarda Batı’daki Rus medyasının durumu giderek karmaşık bir hale gelmiştir. Avrupa Parlamentosu, Kasım 2016’da Rus medyasına karşı önlemler alınması gerektiğine ilişkin bir karar kabul etmiş ve bu belgede Sputnik ile RT’yi ana tehditler olarak belirlemiştir. AB, son dönemde Rusya’nın en büyük medya kuruluşlarına karşı yaptırımlar uygulayarak yayınlarını Avrupa Birliği sınırları içerisinde yasaklamıştır. Ancak bu kararlar, AB ülkelerindeki medya pazarlarından sorumlu ulusal düzenleyici kurumlara ya da mahkemelere herhangi bir başvuruda bulunulmadan alınmıştır.