Trump Döneminde Transatlantik İlişkiler ve Paradigma Değişimi

ABD’de Donald Trump yönetimi altında Transatlantik ilişkilerdeki yarılma ve parçalanma en çok tartışılan konulardan biri haline geldi. Trump, Ukrayna krizinde Biden yönetiminin izlediği politikalardan farklı bir yol izleyerek, küresel ölçekte iki büyük güç olan ABD ve Rusya arasında müzakerelerin kapısını araladı. 12 Şubat’ta iki ülkenin liderlerinin gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin hemen ardından, ABD ve Rusya heyetleri Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da bir araya geldi. Bu buluşmanın ilk hedefi, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin onarılması ve güven ortamının yeniden tesis edilmesiydi.

Ancak, Transatlantik’in Avrupa kanadı, Rusya’ya yönelik başta yaptırımlar olmak üzere politikalardaki iflasın yanı sıra Ukrayna savaşının devamı konusunda ısrarcı olmaya devam ediyor. Transatlantik hattında ‘değerler’ üzerine kurulan ortaklık da, Trump ekibinin Avrupa’ya ‘demokrasi, insan hakları ve sansür’ konularındaki eleştirileriyle ciddi bir sarsıntı yaşıyor. Bu bağlamda, ABD’nin Avrupa’daki ortaklarıyla yaşadığı cepheden karşı karşıya gelme durumu ve küresel paradigmadaki dönüşüm üzerine Kırıkkale Üniversitesi’nden Doç. Merve Suna Özel Özcan ile konuştuk.

21. Yüzyılda İrrasyonel Hareketler

Doç. Merve Suna Özel Özcan, Amerikan hegemonyasına alışkın olan küresel düzenin Trump ile yeni bir döneme girdiğini vurguladı. Trump’ın ikinci döneminin, ilkinden farklı olacağının şimdiden belirginleştiğini ifade eden Özcan, uluslararası ilişkilerde devletlerin rasyonel yaklaşımlarındaki dönüşümlerin beklenebileceğini dile getirdi:

“Biz hep uluslararası ilişkilerde devletlerin rasyonel davrandığından bahsederiz ama artık böyle bir dünya yok diyebiliriz.”
“21. yüzyıl dünyası tamamen irrasyonel hareketlerle dolmuş durumda.”

Özcan, Trump’ın liderliği ile birlikte, seçmen davranışlarından devlet politikalarına kadar birçok dinamiğin hızla değiştiğini belirtti. “Bu açıdan Amerikan hegemonyasına alışığız. II. Dünya Savaşı sonrası dönemde kendini güçlü bir şekilde hissettiriyordu. Soğuk savaş döneminde de hepimiz bir Amerikan kültürü içerisinde yaşamaya başladık. Ancak Trump, 47. Başkanlık dönemine 45. Başkanlığı devraldığı süreçte, çok daha deneyimli bir şekilde geldi. Deneyim derken, bu geleneksel devlet adamlığı bağlamında değil; Trump’ın kendi isteklerini yaptırma becerisi arttı.” dedi.

Trump ve Şirket Yönetimi

Trump’ın Amerikan hegemonyasını şekil değiştirerek sürdürmek istediğini savunan Özcan, ABD Başkanı’nın ‘şirketini korumak için hareket eden bir aktör’ olduğunu ifade etti. Özcan, Trump’ın çok kutuplu dünya düzeninin farkında olduğunu ve adımlarını bu yönde attığını belirtti:

“Trump, Amerika’yı bir şirket olarak görüyor ve kendisi de bu şirketi korumak için hareket ediyor.”
“Amerika’nın politikalarını korumaya yönelik adımlar atıyor ve kendi alanını korumanın çıktılarını gözlemliyoruz.”

Özcan, Trump’ın, Grönland ve Kanada gibi stratejik noktalara dikkat çekerek, bu bölgelerdeki kaynakların önemine vurgu yaptığını da belirtti. “Trump, ‘Eğer bu Amerika’nın çıkarına değilse buraya bir çizgi çekeceğim’ diyerek, kendi çıkarlarını ön planda tutuyor.” dedi.

Ukrayna Krizinde Trump’ın Tutumu

Özcan, Trump’a yönelik ‘Rusya’nın söylemlerini tekrar ediyor’ eleştirilerinin geçersiz olduğunu, zira Trump’ın ve ekibinin Zelenskiy konusundaki yaklaşımının tutarlı olduğunu hatırlattı:

“Trump, çok kutuplu bir dünyadan bahsediyor ve bunu görebiliyor.”
“Zelenskiy’e ilişkin Biden dönemindeki açıklamalarına bakalım; Trump zaten buna ilişkin söylemlerle geldi.”

Özcan, Trump’ın rasyonel olmayan bir aktör olarak anılmasına rağmen, arka planda kendi gerçeklikleriyle hareket ettiğini ifade etti.

Karşılıklı Bağımlılık ve Avrupa’nın Durumu

Özcan, dünyanın bir paradigma değişiminden geçtiğini ve karşılıklı bağımlılıkların gözetilmesi gerektiğini belirtti. Biden yönetiminin bu bağımlılıkları yanlış okuduğunu, Avrupa’nın ise süreci anlayamadığı için sistemden dışlandığını ifade etti:

“Trump döneminde savaşı olası görmüyorum. Karşılıklı bağımlılıkları iyi okuyan bir aktör.”
“Avrupa, enerji noktasında yaptırım uyguladı ancak bu bumerang gibi kendisine döndü.”

Özcan, Avrupa’nın karşısında büyük bir NATO şüpheciliği olduğunu ve bu durumun, Avrupa’nın durumu üzerinde olumsuz etkiler yarattığını belirtti.

Çatışmaları Dondurma Politikası

Özcan, küresel ticaret sisteminin devamlılığının uzlaşı ortamı ile sürdürülmesi gerektiğine dikkat çekti. “Trump’ın kaynak ihtiyacı doğrultusunda hareket ettiğini görüyoruz. Çin ile bir sıcak çatışmayı olası görmüyorum; daha çok ticaret savaşlarının devam edeceği alanlar mevcut.” dedi.

Transatlantik İlişkilerde Paradigma Değişimi

Özcan, Transatlantik ilişkilerinde büyük bir paradigma değişimi ve parçalanmışlık bulunduğunu ifade etti. Avrupa’nın güçlü bir siyasi aktör bulamadığını ve bunun Münih Güvenlik Konferansı sırasında net bir şekilde görüldüğünü söyledi:

“Vladimir Putin, 2007’de Münih’te çok kutupluluğa dikkat çekmişti; aradan 18 yıl geçti ve bu yılki zirvenin başlığı çok kutupluluktu.”
“Avrupa, Gazze ve Ukrayna konusunda siviller hayatını kaybederken çok farklı davrandı.”

Sonuç olarak, Avrupa’nın kendi politikalarını sorgulaması gerektiğini ve Türkiye’nin bu süreçteki önemini vurgulayan Özcan, “Türkiye, sürecin başından beri aktif bir tarafsızlıkla bölgede yer aldı. Eğer bir masa kurulacaksa, Türkiye’siz bir masa olmadığını anlamaları gerekiyor.” diye ekledi.