İngiltere merkezli The Economist dergisinin yayımladığı habere göre, son yıllarda araştırmacılar ve gazeteciler için önemli bir bilgi kaynağı haline gelen ticari uydu görüntülerinin bir kısmına erişim, ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan gerilimin ardından kısıtlandı veya yayınlanmaları geciktirildi.
Haberde, çatışma bölgelerindeki gelişmeleri izlemek için kullanılan yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin bazı platformlarda artık erişilebilir olmadığı veya belirli sürelerle gecikmeli paylaşıldığı ifade edildi.
İran kıyılarına ait görüntüler kayboldu
Haberde ismi açıklanmayan bir araştırmacının değerlendirmelerine de yer verildi. Araştırmacı, 6 Mart’ta incelediği İran kıyı şeridine ait görüntülere artık erişemediğini belirtti.
Bu durum, özellikle çatışma bölgelerindeki gelişmeleri açık kaynak istihbaratı (OSINT) yöntemleriyle izleyen araştırmacılar için ciddi bir bilgi boşluğu oluşturabileceği yönünde yorumlandı.
Planet Labs yayın politikasını değiştirdi
ABD merkezli uydu görüntüleme şirketi Planet Labs’ın, ABD-İsrail ile İran arasında başlayan gerilimin ardından Orta Doğu’ya ilişkin yüksek çözünürlüklü görüntülerin yayınlanmasına önce 4 günlük gecikme getirdiği, daha sonra bu sürenin iki haftaya kadar çıkarıldığı aktarıldı.
Planet Labs’ın geçmişte hassas bölgelerin uydu görüntülerini diğer şirketlere kıyasla daha açık biçimde paylaştığı hatırlatılırken, şirketin artan jeopolitik riskler nedeniyle bu politikasını değiştirdiği belirtildi.
Şirket tarafından yapılan açıklamada ise şu değerlendirme yer aldı:
“Amacımız, şeffaflık konusundaki taahhüdümüz ile görüntülerimizin müttefiklere, NATO güçlerine veya sivillere zarar verebilecek saldırıların planlanmasında kullanılma riskini sınırlama sorumluluğu arasında denge kurmak.”
Planet Labs, söz konusu kararın bağımsız olarak alındığını savunurken, haberde ABD yönetiminin uydu şirketleri üzerinde baskı kurmuş olabileceğine dair iddialara da yer verildi.
Benzer kısıtlamalar daha önce de uygulanmıştı
Haberde ABD’nin geçmişte de ticari uydu görüntülerine sınırlamalar getirdiği hatırlatıldı.
Bu kapsamda İsrail’e ilişkin yüksek çözünürlüklü görüntüler üzerindeki kısıtlamaların 2020 yılına kadar sürdüğü, ayrıca 2023 yılında Gazze’den gelen bazı görüntülerin de geciktirildiği belirtildi.
ABD merkezli başka bir uydu görüntüleme şirketi olan Vantor’un ise uzun süredir ABD askeri üslerine ait görüntüleri yayımlamama politikası uyguladığı ve 2022 sonrası Ukrayna’ya ilişkin bazı görüntüleri de kısıtladığı ifade edildi.
Uydu geçiş sıklığı kritik rol oynuyor
Haberde ayrıca Çin merkezli Jilin-1 ve Siwei şirketlerinin uydu görüntüleme alanındaki faaliyetlerini artırdığına dikkat çekildi. Avrupa tarafında ise Fransa ve Almanya hükümetlerinin önemli hisselere sahip olduğu Airbus şirketinin kendi gözlem uydularını işlettiği belirtildi.
Araştırmacıların ve gazetecilerin bölgedeki gelişmeleri takip edebilmesi için uyduların bir bölgenin üzerinden geçme sıklığının büyük önem taşıdığı vurgulandı.
Sahte görüntü riski artabilir
Gerçek uydu görüntülerinin gecikmesi veya erişime kapatılmasının yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntülerin yayılma riskini artırabileceği de haberde dile getirildi.
Bu durumun özellikle çatışma bölgelerinde sivil kayıpların ve saldırıların bağımsız şekilde doğrulanmasını zorlaştırabileceği ifade edildi.
“Uzun soluklu bir savaşa kimse hazırlıklı değil”
ABD’nin California eyaletindeki Middlebury Institute of International Studies uzmanlarından Jeffrey Lewis, uydu görüntülerinin hem savaş hasarını tespit etmek hem de hedef belirleme süreçlerinde kullanılabildiğini söyledi.
Uydu teknolojilerinin son yıllarda önemli ölçüde geliştiğini belirten Lewis şu değerlendirmede bulundu:
“Operasyonların haftalarca hatta aylarca sürmesi nedeniyle normalde 24 ya da 48 saatlik gecikmelerin yeterli olmayacağı uzun soluklu bir savaşa kimsenin hazırlıklı olduğunu sanmıyorum.”
Haberde ayrıca Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) artık yerinde denetim gerçekleştirmediği bazı bölgelerde İran’ın nükleer tesislerini izleme sürecinin de daha zor hale gelebileceği vurgulandı.
