Elektrik Dağıtım Sektöründe Dönüşüm ve Gelecek Vizyonu
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) tarafından düzenlenen 15. Sektör Toplantısı’nda, dünya genelinde elektriğin üretiminden iletimine, dağıtımından perakende hizmetine kadar köklü bir dönüşüm sürecinin yaşandığını ifade etti. Bayraktar, kamu ve özel sektör olarak ortak hedeflerinin elektrik dağıtım sektörünün kaliteli, uluslararası standartlarda hizmet sunan bir yapı haline gelmesi ve vatandaşların bu hizmetten memnuniyetini en üst düzeye çıkarmak olduğunu vurguladı.
Bayraktar, “Üretimdeki büyük değişimler ve tüketicilerin üretici konumuna gelmesi, dijitalleşme ile birlikte birçok fırsatı ve siber riskler gibi farklı riskleri beraberinde getiriyor. Eski yaklaşımlarla bu hizmetlerin sunulmasını bekleyemeyiz. Bu nedenle, 2026-2030 yıllarını kapsayacak tarife dönemine daha farklı bir bakış açısıyla yaklaşacağız,” dedi. 2025 yılının, yeni bir elektrik dağıtım ve perakende piyasa mimarisinin tasarlandığı, mevcut durumun gözden geçirileceği ve cesur, ezber bozan kararların alınacağı önemli bir dönem olacağını belirtti.
Talep artarken, tüketicilerin rollerinin de değiştiğine dikkat çeken Bayraktar, “Yenilenebilir enerji, fabrikalarımızı, iş yerlerimizi ve evlerimizi birer üretici haline getiriyor. Merkezi elektrik üretim tesislerine küçük kesintili kaynakların eklenmesi, sisteme daha bütüncül ve yeni bir bakış açısının zorunlu hale gelmesini sağlıyor,” ifadesini kullandı.
Yatırım ve Altyapı Gelişiminde Önemli Adımlar
Özelleştirmenin ardından dağıtım altyapısında ciddi bir yenilenme ve genişlemenin yaşandığını aktaran Bayraktar, şu bilgileri paylaştı: “2009’dan bu yana dağıtım sektöründe özel sektör eliyle toplam 20 milyar dolar yatırım yaptık. Abone sayımız 32,2 milyondan 50,3 milyona çıkarak büyük bir artış gösterdi. Abone başına düşen yatırım miktarı ise 13 dolardan 34 dolara yükseldi. 947 bin kilometre olan dağıtım hatlarımız, bu süre içinde 1,4 milyon kilometreye ulaştı. Türkiye genelinde yüzde 20’leri bulan teknik ve ticari kayıp oranı da yüzde 9,4’e geriledi. En büyük teknik ve ticari kaybın yaşandığı bölgelerimizden birinde 2009’da yüzde 73 olan oran, bugün yüzde 43’e, diğer bir bölgede ise yüzde 56’dan yüzde 32’ye düştü.”
Bayraktar, bu gelişmelerin yanı sıra, vatandaşların elektrik hizmetlerinin kalitesine ilişkin memnuniyet beklentisinin de değiştiğini ifade etti.
Mevzuat ve Hizmet İyileştirmeleri
Dağıtım şirketlerinin, 4’üncü uygulama dönemi olan 2021-2025 döneminde yaklaşık 70 milyar liralık onaylı bir yatırım planının bulunduğunu belirten Bayraktar, “Bu uygulama döneminin ilk dört yılındaki toplam yatırım miktarı 55 milyar lira olarak gerçekleşti. İçinde bulunduğumuz yıl içinse 13 milyar liralık bir yatırım planı öngörüyoruz,” diye konuştu.
Bu süreçte dağıtım ağı uzunluğu ve trafo sayısında önemli artışlar sağlandığını, ayrıca kayıp-kaçak oranlarını daha da azaltacak yatırımların plan dahilinde devreye alınmasının gerekliliğini vurguladı. Bayraktar, dağıtım şirketleri tarafından sunulan hizmetin iyileştirilmesine yönelik olarak mevzuatta önemli düzenlemeler yapıldığını hatırlatarak, “Belirlenen eşik değerlerden daha kötü hizmet sunan vatandaşlarımıza tazminat ödenmesi yükümlülüğü getirdik. Şirketlerin faaliyet gösterdiği bölgedeki performanslarına bağlı ödül ve ceza mekanizmasını hayata geçirdik,” şeklinde konuştu.
Kalite Faktörü uygulaması neticesinde, 2021 yılı değerlendirmelerinde 2 şirkete toplam 53 milyon 559 bin 435 lira ilave gelir sağlanırken, 19 şirkete toplam 280 milyon 433 bin 996 lira tutarında ceza uygulandı. Yaşanan kesintiler nedeniyle dağıtım şirketlerinin vatandaşlara karşı 2021’de yaklaşık 264 milyon, 2022’de 370 milyon ve 2023’te de 217 milyon liralık tazminat yükümlülüğü oluştu.
Elektrik Ticaretinde Merkez Ülke Hedefi
Bayraktar, Milli Enerji ve Maden Politikası doğrultusunda yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının önceliklendirildiğine dikkat çekerek, bu kapsamda 2024’te yerli ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretiminin yüzde 60’lara ulaşmasının hedeflendiğini anlattı. Türkiye’nin elektrik talebinin 2035’te en az 510 milyar kilovatsaat olmasının öngörüldüğünü belirten Bayraktar, “Önümüzdeki 11 yılda, 2035’e kadar rüzgar ve güneş kurulu gücümüzü 4 katına çıkararak 120 bin megavata ulaşmayı planlıyoruz. Bu artışı sağlıklı bir şekilde yönetebilmemiz için güçlü bir iletim ve dağıtım altyapısına sahip olmamız şart,” dedi.
Bu doğrultuda ülke genelinde doğudan batıya, kuzeyden güneye uzanan bir yeşil enerji koridoru oluşturulması gerektiğini vurgulayan Bayraktar, “2 bin 500 megavat olan elektrik ithalat ve ihracat kapasitemizi 2035’e kadar 3 katına çıkararak 7 bin 500 megavatlık bir kapasiteyle bölgemizde elektrik ticaretinde merkez ülke olmayı hedefliyoruz,” şeklinde konuştu.
