ABD’nin Yeni Yaptırımları
ABD yönetimi, Rusya’nın önemli petrol üreticileri arasında yer alan Gazprom Neft ve Surgutneftegas şirketlerini yaptırım listesine ekleyerek, 180’den fazla gemiyi, çok sayıda petrol tüccarını, petrol sahası hizmet sağlayıcısını ve enerji yetkilisini hedef aldı. Bu iki şirket, Rusya’nın toplam petrol ihracatında yaklaşık %20’lik bir paya sahip olup, son yaptırımların, Uluslararası Enerji Ajansı’nın bu yıl günde neredeyse 1 milyon varillik arz fazlası tahminini azaltabileceği ifade ediliyor.
Yaptırımların Etkisi
Surgutneftegas ve Gazprom Neft’e yönelik bu yaptırımlar, Washington ya da diğer Batılı güçler tarafından şimdiye kadar atılan en doğrudan ve agresif adımlar arasında yer alıyor. 2024’te deniz yoluyla günde yaklaşık 970 bin varil petrol sevk eden bu şirketlerin hedeflenmesi, hem Hindistan’daki petrol rafinerileri hem de Çin’deki devlet tarafından işletilen şirketler için önemli bir endişe kaynağı oluşturuyor. İki şirketin sevkiyatlarının tamamen durdurulacağı kesin olmasa da, açıklanan diğer önlemlerle birlikte yaptırıma tabi olmaları, aksamaların kaçınılmaz olduğunu gösteriyor.
Petrol Tankerlerine Yaptırımlar
ABD, yaklaşık 160 petrol tankerine yaptırım uygulayacağını duyurarak, şimdiye kadar ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği tarafından hedef alınan gemilerin sayısını iki katına çıkardı. Rusya’ya yönelik petrol yaptırımlarının en sert olanları ABD tarafından gerçekleştirildi. Cuma gününden önce, ABD’deki Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Ekim 2023’ten bu yana Rus petrolü taşıyan 39 tanker belirlemişti. Bloomberg tarafından derlenen gemi takip verilerine göre, bu tankerlerden 33’ü yaptırım listesine alındıktan sonra kargo kaldırmayı başaramadı. Bu durum, Birleşik Krallık veya Avrupa Birliği tarafından uygulanan benzer tedbirlerin etkilerine göre daha yüksek bir aksama seviyesi göstermektedir.
Şeffaf Tüccarlar ve Yeni İsimler
OFAC, “genellikle yüksek riskli bölgelerde kayıtlı, belirsiz kurumsal yapılara sahip ve Rusya ile bağlantıları bulunan personel barındıran” Rusya petrolünü nakletmek ve satmak için faaliyet gösteren “şeffaf tüccarları” da hedef aldı. Bu şirketlerin çoğu, Rusya’nın 2022’deki Ukrayna işgalinin ardından kuruldu ve birçok ilk giren tüccar kaybolurken, yerlerine çoğu aynı personeli barındıran yeni kuruluşlar geldi. Atılan son adımların kısa vadede bir aksama yaratması bekleniyor, ancak birçok şirketin farklı isimler altında yeniden ortaya çıkma olasılığı göz ardı edilemez.
Sigorta Sağlayıcılarındaki Yaptırımlar
Petrol tankerleri için Rusya’nın en büyük koruma ve tazminat sigortası sağlayıcıları olan Ingosstrakh Insurance Company ve Alfastrakhovanie Group‘a uygulanan yaptırımlar, akışlar üzerinde fazla bir etki yaratmayabilir. Ancak bu iki şirketin sigorta tedarikinin yasaklanması, Rusya’nın kendi filosu da dahil olmak üzere bazı tankerleri -en azından geçici olarak- ana akım sigorta pazarlarının dışına itebilir. Bu durum, Rus petrolü taşıyan eskiyen gemiler nedeniyle risk altında olan ülkelerin endişelerini artırmaktadır. Özellikle Hindistan, Ingosstrakh kapsamındaki teslimatların önemli bir alıcısı olduğundan, bu durum Hindistan ile petrol alıcıları ve düzenleyicileri arasında önemli bir soru işareti oluşturuyor.
Petrol Hizmetleri Üzerindeki Etkiler
Yaptırımlar, ABD petrol hizmet şirketlerinin Rusya’daki faaliyetlerini 27 Şubat’a kadar durdurmasını da gerektirmektedir. Çeyrek raporlara göre, ABD merkezli en az iki küresel sağlayıcı, Kremlin’in Ukrayna’yı işgalinden sonra bile ülkede çalışmaya devam etti. Daha önce yabancı yatırımcıların sahip olduğu şirketler de dahil olmak üzere yerli sağlayıcılar, Rusya’daki petrol hizmetlerinin büyük bir kısmını üstlenmişlerdir. Bu nedenle, daha geniş kısıtlamaların Rusya’nın ham petrol pompalama kabiliyeti üzerinde hemen bir etki yaratması pek mümkün görünmemektedir. Oslo merkezli araştırma firması Rystad Energy, Rus petrol sondaj pazarının yalnızca %15’inin yabancı teknolojilere bağımlı olduğunu tahmin etmektedir.
Sonuç ve Gelecek Öngörüleri
Rus petrol ticaretinin büyük bir kısmı halihazırda Batılı şirketlerden ve hizmet sağlayıcılardan uzaklaştığından, bu durum alınan tedbirlerin etkisini azaltmaktadır. Yaptırımların etkili olması için yeni ABD yönetiminin Rus petrolü alıcılarına karşı harekete geçmeye istekli olması gerekecek. Hintli rafineriler ve Çin hükümetine ait olanlar, yaptırım uygulanan gemilerde taşınan kargoları kabul etmeye isteksiz olduklarını göstermeye başlamışlardır. Ancak kara listeye alınan gemiler mevcut gölge filonun yalnızca küçük bir kısmını oluşturduğundan, bu durum onlar için maliyet açısından çok büyük bir yük getirmemiştir. ABD’nin son yaptırımları ise bu tabloyu değiştirecek ve filonun daha büyük bir bölümünü etkileyecektir.
