Türkiye İmalat Sektöründe Daralma Sinyalleri
Türkiye ekonomisinde imalat göstergeleri, en kötü dönemden çıkılsa da daralma sinyalleri vermeye devam ediyor. İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI, Ekim ayında 45,8’e yükselmiş olsa da, bu değer eşik olan 50’nin altında kalarak faaliyet koşullarında bozulma sinyali vermeye devam etti. Geçtiğimiz ay endeks 44,3 ile salgın döneminden bu yana en düşük seviyesini göstermişti. Sektör, Nisan ayından bu yana bir düşüş eğilimi sergiliyor.
Zorlu piyasa koşullarının devam etmesi, talebin zayıf kalmasına ve toplam yeni siparişler ile ihracattaki yavaşlamanın sürmesine neden oldu. İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI Ekim ayı raporuna göre, imalat sanayi sektöründe birçok firma zorlu faaliyet koşullarıyla karşı karşıya kaldı. Ancak, olumlu gelişmelerin gözlemlendiği tek sektör gıda ürünleri oldu; bu sektörde üretim, yeni siparişler ve istihdam yeniden büyümeye geçti.
Girdi maliyetleri genel olarak keskin bir şekilde artmaya devam etti. Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan imalat sanayi performansı, İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından gerçekleştirilen Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin Ekim 2024 dönemi sonuçlarıyla belirlendi. Eylül ayında 44,3 olan manşet PMI, Ekim’de 45,8’e yükseldi; ancak bu rakam yine de eşik değer olan 50’nin altında kalmaya devam etti. Sektör performansı, Nisan ayından bu yana düşüş eğilimi gösterirken, zorlu piyasa koşulları da talep zayıflığına yol açtı.
Bu durum sonucunda, imalatçılar üretimlerini üst üste yedinci ay azalttı. Ancak, tüm bu göstergelerdeki düşüşler Eylül ayına kıyasla hafifledi. Yeni siparişlerdeki durgunluk, istihdam ve satın alma faaliyetlerinde de gerilemelere neden oldu. Bazı firmalar, personel sayılarındaki düşüşün gönüllü istifalarla ilişkili olduğunu bildirdi. Ayrıca, girdi stoklarında Mayıs 2020’den bu yana en yüksek oranlı azalma kaydedildi.
Enflasyonist baskılar, yılın son çeyreği başında da hafiflemeye devam etti. Girdi maliyetleri belirgin şekilde artarken, bu artış yaklaşık bir buçuk yılın en düşük hızında gerçekleşti. Nihai ürün fiyatlarındaki enflasyonda da bir düşüş gözlemlendi. Türk lirasındaki zayıflık, maliyet artışının önemli bir nedeni olmaya devam etti. Anket katılımcıları, buğday gibi bazı ham madde fiyatları ve nakliye maliyetlerinde de artış bildirdi.
Son olarak, tedarikçi performansının Eylül’de son dokuz ayın ilk iyileşmesini kaydetmesinin ardından, Ekim’de girdi teslimat süreleri yeniden artış gösterdi. Ancak veriler, teslimat sürelerindeki uzamanın oldukça ılımlı düzeyde gerçekleştiğine işaret etti. İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI anket verileri hakkında değerlendirmede bulunan S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker, şunları ifade etti:
“Üretim, yeni siparişler ve istihdam gibi birçok önemli alt göstergedeki zayıflamanın Ekim ayında hafiflemesine rağmen, son veriler zorlu talep koşullarının Türk imalat sektörünü baskılamaya devam ettiğini gösterdi. Firmaların, girdi stoklarını yaklaşık son dört buçuk yılın en yüksek oranında azaltması dikkat çekti. Anketin nispeten olumlu bir sonucu ise enflasyonist baskıların azalmaya devam etmesi ve en azından büyümenin önündeki bu özel engelin etkisini azaltması oldu.”
Gıda Ürünleri Hariç Tüm Sektörlerde Üretim Azaldı
İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI Ekim ayı raporuna göre takip edilen 10 sektörden dokuzunda üretim azalırken, bunun tek istisnası gıda ürünleri oldu. Üretimde en sert yavaşlama ise ağaç ve kağıt ürünlerinde kaydedildi. Bu sektördeki daralma, Covid-19 pandemisinin 2020’deki ilk dalgasından bu yana en yüksek oranda gerçekleşti.
Benzer şekilde, yeni siparişlerde de artış kaydeden tek sektör gıda ürünleri olurken, en sert düşüş giyim ve deri ürünlerinde gözlemlendi. Eylül’de üç sektörün artış kaydetmesiyle daha olumlu belirtiler gösteren yeni ihracat siparişleri, Ekim ayında yalnızca gıda ürünlerinde büyüme gösterdi. Elektrikli ve elektronik ürünler ile kara ve deniz taşıtları sektörleri ise ihracatta yeniden yavaşlamaya gitti.
İmalatçılar, iş yükündeki hafifleme nedeniyle dördüncü çeyreğe girerken genellikle personel sayılarını azaltma yolunu seçti. Sadece gıda ürünleri ile kimyasal, plastik ve kauçuk sektörleri istihdamını artırırken, en keskin düşüş tekstil sektöründe kaydedildi. Kara ve deniz taşıtları sektöründe ise anket geçmişinin en sert istihdam azalışı gerçekleşti.
Ekim ayında girdi maliyetlerindeki artışlar, izlenen 10 sektörden altısında ivme kaybetmesine rağmen yüksek seviyelerde seyretti. Girdi fiyatlarında en hızlı yükseliş gıda ürünlerinde görülürken, en yavaş artış kimyasal, plastik ve kauçuk sektöründe kaydedildi. Metalik olmayan mineral ürünler sektöründe, talebi canlandırmaya yönelik çabaların etkisiyle nihai ürün fiyatları yaklaşık dört buçuk yıldır ilk kez düşüş gösterdi.
Diğer sektörlerin satış fiyatlarında ise genel olarak ılımlı artışlar gözlendi. Ancak, son altı ayın en yüksek enflasyonunu kaydeden gıda ürünleri başta olmak üzere bazı sektörler nihai ürün fiyatlarını belirgin şekilde artırmaya devam etti. Son olarak, Ekim ayında tedarikçilerin teslimat süreleri, takip edilen on sektörden yalnızca üçünde kısaldı; bu sayı Eylül’de altı olarak gerçekleşmişti.
