Orta Doğu’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş küresel enerji piyasalarını sarsmaya devam ediyor. Artan arz endişeleri nedeniyle petrol fiyatları 2022’den bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerine çıktı.
Küresel referans fiyatlardan biri olan Brent petrol, savaşın başladığı günden bu yana yüzde 50’den fazla yükselerek 108 dolar seviyesini gördü.
Uzmanlara göre petrol fiyatlarındaki bu sert yükseliş yalnızca akaryakıt fiyatlarını değil, günlük hayatın birçok alanındaki maliyetleri de doğrudan etkileyebilir.
Ulaşım maliyetleri yükseliyor
Petrol fiyatlarının yükselmesinin en hızlı etkisi ulaşım sektöründe görülüyor. Yakıt maliyetlerindeki artış, başta havayolu taşımacılığı olmak üzere kara yolu lojistiği ve kamyon taşımacılığını da pahalı hale getiriyor.
Bu durum, malların üretim noktalarından satış noktalarına taşınma maliyetini artırarak birçok tüketim ürününün fiyatına yansıyan zincirleme bir etki yaratıyor.
Gıda fiyatlarında baskı artabilir
Enerji maliyetleri gıda fiyatları üzerinde de önemli bir rol oynuyor. Tarım makineleri, sulama sistemleri ve gıda işleme tesislerinde kullanılan enerji kaynaklarının önemli bir kısmı petrol ve doğalgaza dayanıyor.
Bunun yanı sıra gübre ve pestisit üretiminde kullanılan kimyasal bileşenlerin önemli bir bölümü de petrolden elde ediliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre enerji maliyetleri, gelişmiş ekonomilerde gıda üretim maliyetlerinin yüzde 50’sine kadarını oluşturabiliyor. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki kalıcı artışın gıda fiyatlarını da yukarı çekmesi bekleniyor.
Ev giderleri ve tüketim ürünleri de etkilenebilir
Yüksek petrol fiyatları yalnızca ulaşım ve gıda ile sınırlı kalmıyor. Birçok günlük tüketim ürünü de petrol bazlı hammaddelerle üretildiği için maliyet artışlarından etkilenebiliyor.
Petrol fiyatlarından etkilenmesi beklenen bazı hane halkı giderleri şunlar:
Ev ısıtması ve propan yakıtı
Giyim ve tekstil ürünleri
Plastik ev eşyaları ve mutfak gereçleri
Ambalaj ve lojistik maliyetleri
Özellikle polyester gibi sentetik kumaşların üretiminde petrol türevleri kullanıldığı için enerji fiyatlarındaki artışın tekstil sektöründe de fiyatlara yansıması bekleniyor.
Uzmanlara göre Orta Doğu’daki gerilimin uzun süre devam etmesi halinde petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması ve bunun küresel enflasyon üzerinde yeni bir baskı oluşturması mümkün görünüyor.
