Kartlı Harcama Tercihlerinde Son Dönem Eğilimler
Merkezin Güncesi’nde yayınlanan “Kartlı Harcama Tercihlerinde Son Dönem Eğilimler” başlıklı analiz, Türkiye’deki kartlı harcama pazarındaki önemli gelişmeleri ele alıyor. Analiz, dijital kanalların hızla yaygınlaşması ve yüksek enflasyonun etkisiyle birlikte, nakit taşımanın getirdiği maliyetlerin artmasının banka ve bireysel kredi kartlarının (BKK) kullanımını nasıl artırdığını vurguluyor. Kartların sunduğu nakit avans ve vadeli ödeme seçenekleri, tüketicilerin borçlanma olanaklarını genişleterek bu duruma katkı sağlıyor.
Son yıllarda gözlemlenen yüksek enflasyon, kartlı harcama bakiyesinin hem nominal hem de reel bazda belirgin bir şekilde artmasına neden oldu. Analizde, kartlı harcama bakiyesindeki reel artışın incelendiği ve bireylerin nakit yerine kart kullanma tercihinin bu artışta önemli bir etken olduğu ifade ediliyor.
Türkiye’de yaklaşık 28 milyon aktif kredi kartı kullanıcısı bulunurken, toplam 125 milyon kredi kartı ve 191 milyon banka kartı kaydedilmiştir. Kartlı harcamaların toplam hacminin 12,8 trilyon Türk lirasına ulaştığı belirtilmektedir. Analizde, 2021 yıl sonundan 2023 yılının üçüncü çeyreğine kadar faiz oranlarının enflasyonun görece altında kalmasının bakiye büyümesindeki hızlı artışta önemli bir rol oynadığına dikkat çekilmektedir.
- Kredi kartı harcamalarının artışında, kartla borçlanma maliyetinin dışındaki faktörler de etkili olmuştur.
- Temassız ödeme tercihinin salgın sürecinde hızla artması, kartlı ödeme yöntemlerinin kullanım kolaylığı sunması ve nakit taşımanın azalması önemli etkenlerdendir.
- Aynı dönemde, herhangi bir borçlanma imkanı sunmayan banka kartları ile yapılan harcamalarda, kredi kartlarına göre daha yüksek oranda bir reel artış yaşanması bu görüşü desteklemektedir.
2015 yılından günümüze, kredi kartı ile yapılan harcamaların reel bazda 2 kat artarken, banka kartları ile yapılan harcamalar yaklaşık 3 kat artış göstermiştir. Bu artışın büyük bir kısmı (kredi kartlarında %100’ü, banka kartlarında %80’i) 2021 yılı sonrasında gerçekleşmiştir.
Kredi kartı ile yapılan işlem adetlerinin, Kovid-19 salgını sonrası dönemde finansal teknolojilerin gelişmesiyle önemli oranda arttığı belirtilmektedir. Salgın öncesi dönemde, BKK işlem adetleri yıllık yaklaşık 4 milyar civarında iken, 2024 yılı itibarıyla bu miktarın 10 milyara yaklaşması beklenmektedir.
Analizde, salgın döneminde hız kazanan ve ödeme sistemlerindeki teknolojik altyapının gelişimiyle desteklenen temassız ödeme tercihlerinin (banka kartı dahil) yaygınlaşmaya devam ettiği, 2015 yılında ayda yalnızca 2 milyon temassız ödeme işlemi yapılırken, mevcut dönemde her ay 1 milyar adetin üzerinde temassız ödeme işlemi gerçekleştiği kaydedilmektedir.
Ödeme tercihinin nakit kullanımından kart kullanımına kayması, hane halkı harcama türlerine de yansımaktadır. Gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) en büyük kalemi olan hane halkı tüketim harcamalarında, BKK ile taksitsiz yolla veya banka kartı ile yapılan harcamaların payı son yıllarda artış göstermiştir. Örneğin, banka kartı ile yapılan harcamaların toplam hane halkı tüketimindeki payı %6,8’den %10’un üzerine, taksitsiz kredi kartı payı ise %21’den %34’e ulaşmıştır.
Analizde, BKK harcamalarının yaklaşık dörtte üçünün taksitsiz yolla yapılması ve nakit avans kullanım hacminin toplam kartlı harcamalarda düşük bir paya sahip olmasının, kredi kartlarının borçlanma amacıyla kullanılma eğiliminin düşük olduğunu desteklediği vurgulanmaktadır. Dolaşımdaki paranın enflasyondan düşük büyüme oranı, daha fazla kişinin günlük işlemlerinde nakit yerine kartları tercih ettiğini göstermektedir.
Önceki yıllarda tarihi yüksek seviyelere çıkan kartlı harcama bakiyeleri, tüketici ödeme alışkanlıklarındaki enflasyonist baskılar ve nakit yerine kart kullanımının getirdiği kolaylık nedeniyle ortaya çıkan önemli bir değişikliği yansıtmaktadır. Politika yapıcıların ve analistlerin, ekonomideki talep koşullarını ve hane halkı borcunu değerlendirirken, bu davranış değişikliklerini dikkate alması gerektiği belirtilmektedir. Kart kullanımındaki artışın, borçlanma ihtiyaçlarından bağımsız olarak gerçekleştiği ve harcama davranışındaki değişimi yansıttığı için, yalnızca kredi kartı kullanımı gibi geleneksel göstergelere dayalı çıkarımların yanlış yorumlara neden olabileceği vurgulanmaktadır.
