Antarktika’nın donmuş çölleri arasında yer alan ve yıllardır bilim dünyasını şaşırtan Kanlı Şelale, yeni araştırmalar sayesinde bir adım daha anlaşılır hale geldi. Taylor Buzulu’nun içinden sızarak çevredeki buzları koyu kırmızı renge boyayan bu sıra dışı doğa olayı, ilk kez 1911 yılında keşfedilmişti.
Buzuldan çıkan pas kırmızısı sıvı, görünümü nedeniyle “Kanlı Şelale” olarak adlandırılıyor ve uzun süre doğa bilimciler için gizemini koruyan bir fenomen olarak kabul ediliyordu.
Kırmızı rengin sırrı demir ve oksijen
Bilim insanları aslında kırmızı rengin kaynağını uzun süredir biliyor. Buzulun altında bulunan antik ve tuzlu su, yüzeye çıktığında oksijenle temas ediyor. Bu sırada suyun içindeki demir oksitlenerek kısa sürede koyu kırmızı bir renge dönüşüyor.
Ancak araştırmacılar için asıl soru, bu sıvının neden belirli zamanlarda yüzeye fışkırdığı ve bu mekanizmanın nasıl çalıştığıydı.
Yeni araştırma gizemi aydınlattı
Antarctic Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu olayı tetikleyen mekanizmayı ilk kez ayrıntılı verilerle ortaya koydu.
Araştırmacılar, 2018 yılında buzul üzerine yerleştirilen GPS sensörleri, kameralar ve Bonney Gölü çevresindeki sıcaklık ölçüm cihazlarından elde edilen verileri analiz etti.
Elde edilen kayıtlar, şelaleden kırmızı sıvının fışkırdığı an ile buzul yüzeyinde meydana gelen ani bir çökme arasında doğrudan bağlantı olduğunu gösterdi.
Buzul dev bir sünger gibi davranıyor
Peter T. Doran ve ekibine göre olayın temelinde buzulun devasa ağırlığının yarattığı basınç bulunuyor.
Buzulun altında hapsolmuş eski tuzlu su, milyonlarca tonluk buz kütlesinin baskısı altında çatlaklara doğru itiliyor. Basınç kritik seviyeye ulaştığında ise sıvı, adeta bir damar patlaması gibi yüzeye doğru fışkırıyor.
Bu süreç, büyük bir süngerin sıkılmasıyla suyun dışarı çıkmasına benzetiliyor.
Suyun bir bölümü Kanlı Şelale’den yüzeye çıkarken bir kısmı da gölün derinliklerine doğru ilerliyor. Sıvı boşaldığında ise buzulun altındaki destek basıncı azalıyor ve kütle aşağı doğru çöküyor.
Önceki keşifler bulmacanın parçalarını tamamladı
Son araştırma, önceki yıllarda yapılan önemli bilimsel keşiflerin üzerine inşa edildi.
2017 yılında gerçekleştirilen radar çalışmaları, yüksek tuz oranının suyun donma noktasını düşürdüğünü ve bu sayede sıvının donmuş buz içinde hareket edebildiğini ortaya koymuştu.
2023 yılında Johns Hopkins Üniversitesi araştırmacıları ise kırmızı rengin klasik demir minerallerinden değil, mikroskobik demir küreciklerinden kaynaklandığını keşfetmişti.
Yeni çalışma, tüm bu bulguları bir araya getirerek Antarktika’nın en gizemli doğa olaylarından birinin nasıl çalıştığını ilk kez net şekilde açıklamayı başardı.
