20. yüzyılın ortaları, insanlık tarihine hem yıkımlar hem de bilimsel atılımlarla damga vurdu. Soğuk Savaş döneminde ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki kıyasıya rekabet, uzay çalışmalarını benzeri görülmemiş bir hızla ileri taşıdı. İki süper güç de yalnızca Dünya yörüngesini aşmakla kalmayıp Ay’a ulaşarak üstünlük kurma hedefiyle hareket etti.
Luna 10 ile başlayan üstünlük yarışı
Sovyetler Birliği, Mart 1966’da fırlattığı Luna 10 ile Ay’ın çevresine yerleşen ilk yapay uyduyu göndererek tarihe geçti. Bilim insanları bu görevde Ay yüzeyi, kozmik radyasyon ve manyetik alanlar hakkında kritik veriler topladı. NASA kayıtlarına göre Luna 10, 3 Nisan 1966’da Ay yörüngesine oturdu; en yakın 350 km, en uzak 1.015 km mesafede yaklaşık 3 saatlik bir tur attıktan sonra görevini tamamlayıp Ay yüzeyine çarptı. Bu başarı, Sovyetler’in uzay yarışında önemli bir psikolojik üstünlük sağlamasını sağladı.
Sovyetlerin iddialı Zond programı
Ay’a insan göndermeyi hedefleyen Sovyetler, iki yönlü strateji geliştirdi: dev N1 roketiyle insanlı görevler ve daha hafif Proton roketiyle yürütülen Zond programı. Zond uzay araçları, Soyuz kapsülünün özel bir versiyonuydu ve Ay’a gidip Dünya’ya dönmek için tasarlanmıştı. Ancak teknik aksaklıklar ve navigasyon hataları süreci zorlaştırdı.
Mart 1968’deki Zond 4, Ay’a ulaşamadı. Fakat asıl ses getiren görev, Eylül 1968’de fırlatılan Zond 5 oldu. Araç, iki bozkır kaplumbağası, meyve sinekleri, bitkiler ve solucanlar taşıyarak uzayda biyolojik deneyler gerçekleştirdi. Ay’ın uzak yüzeyinden yaklaşık 1.950 km mesafeden geçerek geri dönen kapsül, navigasyon sorunlarına rağmen Hint Okyanusu’na güvenli iniş yaptı. Sovyet donanması kapsülü kurtardığında, kaplumbağalar yalnızca biraz kilo kaybetmiş ama tamamen sağlıklıydı.
ABD’nin hamlesi ve Apollo 8
Zond 5’in başarıyla Dünya’ya dönmesi, ABD’de alarma yol açtı. Sovyetlerin insanlı bir Ay görevine çok yaklaştığı endişesi, NASA’yı hızlandırdı ve bunun sonucunda Aralık 1968’de Apollo 8, Ay’ın etrafında insanlı uçuş gerçekleştiren ilk görev olarak tarihe geçti.
Uzay tarihine kazınan bir dönüm noktası
Zond 5, insanlık için kritik bir test oldu. Her ne kadar Sovyetler teknik engeller nedeniyle insanlı uçuşu gerçekleştirememiş olsa da, canlı organizmaların Ay’a kadar gidip geri dönebilmesi, Ay yolculuğunun mümkün olduğunu kanıtladı. Bu misyon, Ay’a ulaşma yarışının seyrini değiştirdi ve Apollo programının ivme kazanmasını sağladı.
