Haritacılık Müzesi
Haritacılık Müzesi, Türkiye’nin tek milli haritacılık kurumu olan Harita Genel Müdürlüğü’nün kuruluşundan bu yana, kurumda görev yapmış personelin kullandığı, tarihe tanıklık eden ölçme aletleri, makineler, haritalar ve haritacılıkla ilgili diğer nesnelerle, harita tarihini gelecek nesillere aktarmayı amaçlamaktadır. Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı Harita Genel Müdürlüğü, Cebeci Kışlası’nda bulunan müze, ilk olarak 1928 yılında Albay Abdurrahman Aygün’ün katkılarıyla “Alet Müzesi” adı altında kurulmuştur. Ancak, bu girişim çeşitli sebeplerle sürdürülememiş ve müzenin faaliyetleri durma noktasına gelmiştir.
1971 yılında, dönemin Harita Genel Müdürü Korgeneral Şükrü Olcay tarafından müzenin yeniden faaliyete geçirilmesi gündeme gelmiştir. Arşivlerdeki tarihi haritalar, malzeme ve aletler toplanarak, 2 Mayıs 1971 tarihinde müze tekrar açılmıştır. 1990’dan itibaren mevcut binasında eser sayısı 670’e çıkartılan müzede, 2003 yılında Harita Genel Müdürlüğü’nün kurucusu Korgeneral Mehmet Şevki Ölçer’in anısına girişte özel bir bölüm oluşturulmuştur.
Bu bölümde, Türkiye’de modern haritacılığı başlatan ve “modern Türk haritacılığının mimarı” olarak tanınan Korgeneral Mehmet Şevki Ölçer’e ait okul diploması ve nişanlarının yanı sıra makam masası, koltuğu, kendisine ait ölçüm aletleri ve şahsi eşyaları ile Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak tarafından gönderilen telgraflar sergilenmektedir.
Müzenin İçeriği
Müze, resim galerisi, tarihi haritalar ve ölçme aletleri bölümlerinden oluşmaktadır. Tarihi kabartma haritalar bölümünde, 1880-1895 yılları arasında Harp Okulu harita sınıfı öğrenci ve öğretmenleri tarafından yapılmış olan kabartma haritalar yer almaktadır. Deniz kumu, reçine, ahşap ve benzeri malzemeden tamamen el emeğiyle üretilmiş bu haritalar, Osmanlı Devleti’nin farklı bölgelerine ait olup, dönemin ilk örnekleri olarak kabul edilmektedir.
TÜRK MODERN HARİTACILIĞININ İLK ÖRNEĞİ: ESKİŞEHİR HARİTASI
Müzenin kağıt haritalar bölümünde, 19. yüzyıldan günümüze kadar değişik teknik ve ölçeklerde üretilmiş çeşitli haritalar sergilenmektedir. Osmanlı Devleti’nin en geniş sınırlarına ulaştığı dönemi yansıtan “Osmanlı Devleti Genel Haritası” da bu bölümde dikkat çeken önemli haritalar arasındadır. Ayrıca, Türk modern haritacılığının başlangıcı olarak kabul edilen 1896 tarihli ve 1/10.000 ölçekli Eskişehir Haritası da burada bulunmaktadır.
1921 yılında Kurtuluş Savaşı devam ederken, ordunun mevcut haritalarının yetersiz kalması sonucu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün emirleri doğrultusunda hazırlanan “Sakarya Haritası” da bu alanda yer almaktadır. Savaşın kazanılmasında büyük katkı sağlayan ve sadece 20 günde hazırlanan 1/100.000 ölçekli bu harita, müzenin en dikkat çekici eserleri arasında yer almaktadır.
ANKARA’NIN 1924’TE HAZIRLANAN İLK ŞEHİR PLANI
Müzede, Ankara’nın 1924’te hazırlanan ilk şehir planı da sergilenmektedir. Bu planda, başkentteki kamu binalarıyla Sıhhiye, Ankara Palas Oteli, Hacı Bayram Camisi, Hamamönü, Ankara Kalesi, At Pazarı ve Hacettepe Mahallesi gibi Ankara’nın geçmişine ışık tutan yerleri görmek mümkündür.
Müzede, bunların yanı sıra 1885 yılından günümüze haritacılık alanında kullanılan çeşitli aletler de bulunmaktadır. Bu aletler arasında, Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz’in oğlu Yusuf İzzettin Efendi tarafından müzeye hediye edilen 114 parça pergel ve sulu boya takımı dikkat çekmektedir.
TÜRÜNÜN TEK ÖRNEĞİ HARİTACILIK MÜZESİ’NDE
Yine bu bölümde, İkinci Dünya Savaşı öncesinde 1938 yılında Almanya’dan satın alınan fotogrametri aleti de sergilenmektedir. Döneminin en iyi fotogrametri aletlerinden biri olarak kabul edilen bu alet, savaş sonrası üretici firmanın dağılması nedeniyle “türünün tek örneği” olma özelliğini taşımaktadır.
Müzede, haritalar ve aletlerin yanı sıra bir resim galerisi de bulunmaktadır. Bu galeride, haritacı ve asker ressamların yaptığı tabloların yanı sıra Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün direktifiyle 1938-1943 yılları arasında düzenlenen “Yurt Gezileri” programı kapsamında dönemin ünlü ressamlarının Anadolu’nun çeşitli illerinde yaptığı tablolardan 22’si sergilenmektedir. Abidin Dino, Eşref Üren, Mahmut Cuda ve Ayetullah Sümer gibi sanatçıların eserleri, dönemin Türkiye’sini anlatma açısından belge niteliği taşımakta ve sanatsal bir bakış açısıyla dönemin yaşamı, mimarisi ve coğrafyası hakkında bilgi vermektedir.
İçerdiği eserlerle kendi alanında Türkiye’de tek olma özelliğine sahip olan Haritacılık Müzesi, tarih ve sanat meraklılarını beklemektedir.
