Elektronik Sigaraların Sağlık Üzerindeki Etkileri
Türk Toraks Derneği Tütün Kontrol Çalışma Grubu Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Remziye Can, elektronik sigara (vaping) adı verilen elektronik nikotin sağlayıcı sistemlerin aslında bir çeşit tütün ürünü olduğunu vurguladı.
Bu tütün ürünü, yanma olmaksızın, pilden aldığı enerji ile atomizerin likiti buharlaştırması esasına dayanmaktadır. Dr. Can, elektronik sigaraların, pil, atomizer ve doldurulabilir kartuş olmak üzere üç ana parçadan oluştuğunu açıkladı. Elektronik sigaraların endüstri tarafından “zararı azaltılmış ürünler” olarak tanıtıldığını belirten Can, bu ürünlerin 2003 yılından bu yana bağımlılığın devamını hedefleyen bir yapı kazandığını ifade etti.
“Zamanla ürün çeşitliliği artan elektronik sigaralar, başlangıçta geleneksel sigara, puro veya pipo gibi tütün ürünlerine benzeyen bir biçimde üretilirken, yeni nesil e-sigaralar ise kalem, USB bellek veya diğer günlük eşyalar şeklinde tasarlanmıştır.” diyen Can, bu ürünlerin kimyasal içermediklerini iddia etseler de, aslında içerisinde insan sağlığına zararlı 7000’den fazla madde bulunduğunu belirtti. Bu maddeler arasında propilen glikol, gliserol, etilen alkol, polietilen glikol (PEG400), diasetil, dietilen glikol, amino-tadalafil, rimonabant, kanabinoid, nitrozaminler, formaldehit, asetaldehit, keton, civa, tetrametilpirazin, kurşun, nikel ve krom gibi zararlı bileşenler yer almaktadır.
Elektronik sigaraların içeriğinde, normal sigaradaki gibi aeropartiküller, formaldehit, nitrozamin, metaller, karboniller, uçucu organik bileşikler ve polisiklik hidrokarbonların bulunduğu tespit edilmiştir. Bu kimyasallar, hücreye karşı toksik etkileri olan ve kansere neden olabilen maddeler arasında yer almaktadır. Elektronik sigaraların çalışmasını sağlayan bataryaların ısı üretmesi nedeniyle, sıvı kimyasallar aerosol formuna geçmekte ve akciğer alveollerine geçişi hızlandırmaktadır.”
DNA Hasarını Artırıyor
Dr. Can, elektronik sigaralardan çıkan buharın pasif içiciliğe yol açtığını ve hücre canlılığının azalmasına, DNA hasarının artmasına neden olduğunu belirtti. “Ayrıca, elektronik sigaraların beyin gelişimi üzerinde nörotoksik bir etkisi olduğu bilinmektedir. Annenin elektronik sigara içmesinin, çocukta davranışsal ve kognitif değişikliklere yol açabileceği gösterilmiştir.” diye ekledi.
Can, elektronik sigaranın başta solunum ve kardiyovasküler sistemler olmak üzere karaciğer, böbrekler ve sinir sistemine de zarar verdiğine dikkat çekti. “Elektronik sigara kullanımı, kalp atım hızı ve kan basıncında artışa neden olmaktadır. Ayrıca, bağışıklık sistemini olumsuz etkileyerek zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonları riskini artırmaktadır. Elektronik sigara kullanımının EVALI (elektronik sigara ve vaping kullanımı ile ilişkili akciğer hasarı) olarak adlandırılan akut akciğer hasarına ve hatta ölüme yol açabileceği bildirilmiştir.” diye konuştu.
ABD’de yapılan bir araştırma, elektronik sigara kullananların anksiyete ve depresyona yakalanma oranlarının daha yüksek olduğunu göstermiştir. Ayrıca, “Elektronik sigaraların sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinden biri de doz aşımıdır. Örneğin, 24 yaşında bir kadının doz aşımı nedeniyle yaşamını yitirdiği bildirilmiştir. Elektronik sigaraların tercih edilme nedenlerinin başında aromaları gelmektedir. Ancak yapılan çalışmalar, bu aromaların hücre genetiğini bozduğunu ortaya koymuştur. Elektronik sigaraların olumsuz etkilerinden biri de beyin gelişimi üzerindeki etkileridir; hafıza, dikkat ve öğrenme kapasitesini azaltabilir.” dedi Dr. Can.
Dr. Can, nikotin ve elektronik sigaradaki yabancı ajanların, astım ve KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) başta olmak üzere pek çok solunum sistemi rahatsızlığına neden olabileceğini de belirtti.
Ayrıca, elektronik sigara cihazlarının yanıklara, patlayıcı ve kimyasal yaralanmalara yol açabileceğini ifade eden Can, “Elektronik sigara kullanımına bağlı gelişen yanıkların sıklıkla uyluk, kasık, yüz veya elde meydana geldiği rapor edilmiştir.” şeklinde bilgi verdi.
“Yutma yoluyla veya cilt teması yoluyla elektronik sigara sıvısına maruz kalmak, genellikle mide bulantısı, kusma, uyuşukluk ve taşikardiye neden olabilmekte, hatta nöbetlere, anoksik beyin hasarına, laktik asidoza ve ölüme yol açabilmektedir.” diye konuştu.
Yağlı Kimyasallar Akciğer Dokusunda İltihabi Süreci Uyarıyor
Sağlığa Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, bazı basın yayın organlarında elektronik sigara kullanımına bağlı olarak göğüs boşluğuna havanın girerek akciğerde baskı oluşturmasıyla akciğerin kısmen çökmesi olarak tanımlanan “pnömotoraks” hakkında açıklamalarda bulundu.
ABD’de yeni nesil tütün, nikotin ve kenevir kullanımına bağlı görülen hastalıkların salgın haline geldiğini belirten Dağlı, “Bu hastalıkların ülkemizde de görülmeye başlaması bilim insanları olarak bizi endişelendiriyor.” dedi.
Dağlı, elektronik sigaraların içinde yağlı kimyasallar, aromalar, toksinler ve esrar bulunabileceğine dikkat çekerek, “Bu kimyasallar, vücuda oksijen sağlamakla görevli akciğere zarar vermekte ve daha önce tıp literatüründe tanımlanmayan yeni hastalıklar yaratmaktadır.” dedi.
Dağlı, EVALI hastalığının 2019 yılında elektronik sigara ile oluşan akciğer hasarına verilen uluslararası terim olduğunu hatırlatarak, “Amerika Birleşik Devletleri’nde elektronik sigara kullanımıyla ilgili 68 ölüm ve 2807 hastane yatışı gerçekleşmiştir.” diye ekledi.
“Elektronik sigaranın solunum sistemine etkisi oldukça iyi belirlenmiştir. Elektronik sigaranın neden olduğu bir hastalık, basında da sözü geçen pnömotoraks ya da diğer deyişle ‘Vasp’ olarak adlandırılan akciğer zarı yırtılmasıdır. Vasp, elektronik sigara kullanımına bağlı akciğer zarının kendiliğinden patlamasını tanımlayan bir terimdir. Elektronik sigaraların içerdiği toksinler, akciğer hava keseciklerini zedeler ve balonlar oluşturur. Çevre destek dokusu bozulur ve delikli elastik iltihap tabakası oluşur. Zorlu nefes alma, hava basıncını artırarak ciğerde oluşan balonların patlamasına ve akciğer zarı yırtılmasına yol açar; bu durum cerrahi müdahale gerektirebilir.”
Dağlı, elektronik sigaranın neden olduğu hastalıklardan birinin de yağ zatürresi (Vaping-Related Lipoid Pneumonia) olduğunu belirterek, “Enfeksiyon ile oluşan zatürreden farklı olarak, etkeni mikrop değil akciğere e-sigara ile giren yağ asitleridir. Elektronik sigaraların içinde bulunan yağlı kimyasallar, akciğer dokusunda iltihabi süreci uyarmaktadır.” dedi.
Son olarak, Dağlı, elektronik sigara ve benzeri ürünlerin daha fazla zarara neden olmadan satışlarının durdurulması ve denetlenmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, herkesin bu ürünlerin kullanımından kaçınmasını istedi.
