Küresel ekonominin enerji dönüşümü, elektrikli araçlar, savunma sanayisi ve yüksek teknoloji yatırımlarıyla birlikte kritik minerallere olan ihtiyacı hızla artarken, Özbekistan bu alanda yeni bir stratejik hamle başlattı. Taşkent yönetimi, yalnızca ham madde ihracatı yapan bir ülke olmak yerine, kritik mineralleri işleyen ve yüksek katma değerli ürünlere dönüştüren bölgesel bir üretim merkezi olmayı hedefliyor.
Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’nda açıklamalarda bulunan Özbekistan Madencilik ve Jeoloji Bakan Birinci Yardımcısı Firuza Kamidova, ülkenin küresel tedarik zincirlerinde daha üst sıralara yükselmek istediğini belirterek, kritik minerallerin işlenmesi ve sanayiye kazandırılması konusunda kapsamlı yatırımların devreye alınacağını söyledi.
3 Trilyon Dolarlık Yer Altı Zenginliği
Özbekistan yönetimi, ülkenin sahip olduğu mineral rezervlerinin toplam değerinin 3 trilyon doların üzerinde olduğunu tahmin ediyor. Bakır, lityum, nadir toprak elementleri, tungsten ve molibden gibi stratejik minerallerin küresel talepteki yükselişi, ülkenin bu alandaki yatırımlarını hızlandırıyor.
Özellikle enerji depolama teknolojileri, batarya üretimi, yenilenebilir enerji ekipmanları ve savunma sistemlerinde kullanılan kritik mineraller, küresel ekonomik rekabetin yeni merkezlerinden biri haline gelmiş durumda.
Özbekistan, ham madde ihracatçısı kimliğinden çıkarak yüksek katma değerli üretim üssüne dönüşmeyi amaçlıyor.
2 Milyar Dolarlık Yatırım Programı Devrede
Taşkent yönetimi, kritik mineraller alanında toplam 25 farklı madeni kapsayan yaklaşık 100 yatırım projesi üzerinde çalışıyor. Yaklaşık 2 milyar dolar büyüklüğündeki yatırım programı kapsamında yeni işleme tesisleri, sanayi kümeleri ve entegre üretim merkezleri kurulması planlanıyor.
Semerkant bölgesinde kurulacak yeni sanayi kümesinin önümüzdeki dört yıl içerisinde yıllık 44 bin tonluk işleme kapasitesine ulaşması hedeflenirken, Taşkent’te planlanan molibden kümesiyle madenden nihai ürüne kadar uzanan entegre üretim zinciri oluşturulacak.
ABD ve Batılı Yatırımcıların İlgisi Artıyor
Kritik minerallerde tedarik güvenliği son yıllarda ABD ve Avrupa ülkelerinin öncelikli gündem maddelerinden biri haline geldi. Özellikle Çin’in işleme ve rafinaj kapasitesindeki hakimiyetini azaltmak isteyen Batılı ülkeler, alternatif üretim merkezleri arayışını sürdürüyor.
Bu kapsamda ABD İhracat-İthalat Bankası (EXIM) yetkilileri, Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’na şimdiye kadar düzenlenen en büyük Amerikan iş heyetlerinden biriyle katıldı. Washington yönetimi, kritik mineral tedarik zincirlerini çeşitlendirmek amacıyla yurt dışındaki projelere yönelik finansman desteğini artırmayı sürdürüyor.
Yatırımcıların Önceliği Şeffaflık ve Hukuki Güvence
Uzmanlar, yer altı kaynaklarının büyüklüğünün tek başına yatırım çekmek için yeterli olmadığını vurguluyor. Uluslararası yatırımcılar, projelere finansman sağlamadan önce uluslararası standartlara uygun rezerv raporları, detaylı fizibilite çalışmaları ve öngörülebilir hukuki düzenlemeler talep ediyor.
OECD ve EITI temsilcileri de yatırım kararlarında şeffaflık, yönetişim kalitesi ve düzenleyici çerçevenin kritik rol oynadığına dikkat çekiyor. Özbekistan yönetimi ise son yıllarda yatırım ortamını iyileştirmeye yönelik reformlarla bu alanda güven artırmayı hedefliyor.
Çin’e Alternatif Tedarik Merkezi Olabilir
Kritik mineral işleme ve rafinaj kapasitesinde küresel lider konumda bulunan Çin, halen sektörün en güçlü oyuncusu olmayı sürdürüyor. Ancak uzmanlara göre Özbekistan, sahip olduğu kaynaklar, stratejik konumu ve yeni sanayi politikaları sayesinde önümüzdeki yıllarda küresel tedarik zincirlerinde önemli bir alternatif merkez haline gelebilir.
Artan küresel talep ve enerji dönüşümünün hızlanmasıyla birlikte Özbekistan, yalnızca maden çıkaran bir ekonomi değil; işleme, üretim ve teknoloji odaklı yeni sanayi ekosisteminin önemli oyuncularından biri olmayı hedefliyor.
