ABD’nin en köklü sivil haklar örgütlerinden NAACP, yapay zekanın sağlık hizmetlerinde mevcut ırksal eşitsizlikleri derinleştirmesini önlemeyi amaçlayan kapsamlı bir yol haritasını kamuoyuyla paylaştı. Kurum, hastaneler, teknoloji şirketleri ve düzenleyici otoriteleri, sağlıkta kullanılan yapay zeka sistemleri için “eşitlik öncelikli” standartlar benimsemeye çağırdı.
75 sayfalık raporda, tanı, tedavi ve sigorta kararlarında kullanılan algoritmaların yeterli denetim ve toplumsal girdi olmadan geliştirilmeleri halinde önyargıları yeniden üretebileceği uyarısı yapıldı. NAACP, yapay zekanın tarafsız bir teknoloji olmadığına dikkat çekerek, kullanılan verilerin ve tasarım süreçlerinin sağlık sonuçlarını doğrudan etkilediğini vurguladı.
Algoritmalar kültürel kör noktaları büyütebilir
“Daha Sağlıklı Bir Gelecek İnşa Etmek” başlıklı raporda, yapay zeka sistemlerinin geçmişteki eşitsizlikleri yansıtan veri setleriyle eğitilmesi durumunda, özellikle Siyah Amerikalılar ve dezavantajlı gruplar açısından ciddi riskler barındırdığı belirtildi. Yanlış veya eksik verilerle çalışan algoritmaların, tanı hatalarına, yetersiz tedaviye ve sigorta süreçlerinde adaletsiz sonuçlara yol açabileceği ifade edildi.
Raporda, sağlık yapay zekasının geliştirilmesinin her aşamasına adalet, şeffaflık ve topluluk katılımının entegre edilmesi için acil adımlar atılması gerektiği vurgulandı. NAACP’nin önerileri arasında şeffaflık raporları, bağımsız veri yönetişim konseyleri ve topluluk temelli iş birlikleri yer alıyor.
Sağlıkta yapay zeka için etik bir yönetişim modeli
NAACP Başkanı Derrick Johnson, yaptığı değerlendirmede yapay zekanın sağlık sonuçları üzerinde giderek daha belirleyici hale geldiğine dikkat çekti. Johnson, “Bu kadar güçlü bir teknoloji söz konusu olduğunda, kötü verilerin ve hatalı modellerin topluluklar arasındaki eşitsizlikleri daha da büyütmesine izin veremeyiz. Bu sürecin parçası olmak zorundayız” ifadelerini kullandı.
Fransız ilaç şirketi Sanofi iş birliğiyle hazırlanan rapor, üç aşamalı bir yönetişim çerçevesi öneriyor. Bu model, yapay zekanın geliştirilmesi, uygulanması ve denetlenmesi süreçlerinde etik ilkelerin ve tarihsel eşitsizlikleri dikkate alan yaklaşımların zorunlu hale getirilmesini amaçlıyor.
Görev gücü başkanı Dr. S. Craig Watkins, yapay zeka yönetişiminin temel amacının teknolojinin bilinçli ve etik biçimde kullanılmasını sağlamak olduğunu belirterek, “Hedefimiz, yapay zekanın geçmişteki adaletsizlikleri ölçeklendiren bir araç haline gelmesini engellemek” dedi.
Yasal adımlar ve yeni düzenlemeler gündemde
NAACP, sağlık yapay zekası alanında sadece rapor yayımlamakla kalmayarak, eyalet düzeyinde politika girişimleri başlatıyor ve sivil toplum kuruluşlarıyla ortak çalışmalar yürütüyor. Kurum ayrıca, nadir hastalıklar alanında yapay zekanın kullanımıyla ilgili olarak ABD Kongresi’nde düzenlenecek bilgilendirme toplantılarına katılmaya hazırlanıyor.
NAACP Sağlık Eşitliği Merkezi Direktörü Dr. Chris Pernell, mevzuat çalışmalarının henüz erken aşamada olduğunu ancak sağlıkta yapay zekanın etik ve adil kullanımına yönelik yasal çerçevenin önümüzdeki dönemde daha fazla tartışılacağını belirtti.
