Türkiye’de kritik altyapı ve yerleşim alanlarını tehdit edebilecek jeolojik risklerin erken tespiti için yapay zeka destekli yeni bir izleme sistemi geliştiriliyor. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) iş birliğinde yürütülen projeyle heyelan, çökme ve obruk gibi zemin hareketleri uydu verileri üzerinden takip edilecek.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının desteğiyle yürütülen projenin üç yıl sürmesi planlanıyor. Sistemden elde edilen verilerin, riskli bölgelerin daha erken belirlenmesi ve afetlere karşı alınabilecek önlemlerin planlanmasında kullanılması hedefleniyor.
Uydu Verilerini Yapay Zeka Analiz Edecek
Projede LiDAR ve InSAR gibi gelişmiş uzaktan algılama teknolojilerinden yararlanılıyor. Uydulardan elde edilen radar verileri, makine öğrenimi yöntemleri kullanılarak analiz edilerek zeminde meydana gelen değişimler takip edilecek.
İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Tolga Görüm, uydu verilerinin 12 ila 16 günlük periyotlarla alınacağını belirtti. Bu verilerin analiz edilmesiyle çökme, heyelan ve obruk gibi jeolojik risklerin önceden tespit edilmesi amaçlanıyor.
Hastane, Köprü ve Tüneller Takip Edilecek
Geliştirilen platform yalnızca doğal alanlardaki zemin hareketlerini değil, kritik altyapı ve üstyapıları da izleyecek. Hastaneler, yerleşim alanları, demir yolları, kara yolları, tüneller ve köprülerde meydana gelebilecek zemin deformasyonları sistem üzerinden takip edilebilecek.
Uydu verilerinin yanı sıra hidrometeorolojik veriler ve geçmiş yağış bilgileri de analizlere dahil edilecek. Böylece farklı veri kaynaklarının birlikte değerlendirilerek gelecekte ortaya çıkabilecek jeolojik tehlikelerin daha erken belirlenmesi hedefleniyor.
40’tan Fazla Kritik Noktada Pilot Uygulama Başladı
İTÜ ile AFAD arasında imzalanan protokolün ardından sistemin pilot uygulaması da devreye alındı. Prof. Dr. Tolga Görüm’ün verdiği bilgiye göre Türkiye genelinde 40’tan fazla kritik noktada izleme çalışmaları başladı.
Hakkari, Tortum ve İzmir başta olmak üzere riskli bölgelerdeki heyelan hareketlilikleri takip edilirken, elde edilen sonuçlar her hafta düzenli olarak AFAD’a raporlanıyor.
Kamu Kurumlarının Kullanımına Açılması Planlanıyor
İTÜ, proje kapsamında elde edilen verilerin kamu kurumları tarafından daha kolay kullanılabilmesi amacıyla yeni bir araştırma merkezi kurmaya da hazırlanıyor. Merkezin, jeolojik risklerin izlenmesi ve afet yönetiminde bilimsel verilerin daha etkin kullanılması açısından önemli bir altyapı oluşturması hedefleniyor.
Üç yıl sürecek projeyle uydu teknolojileri, uzaktan algılama sistemleri ve yapay zekanın birlikte kullanıldığı bir erken risk izleme altyapısının oluşturulması amaçlanıyor.
